Tuesday, October 10, 2017

ಡಾರ್ವಿನ್ ಮತ್ತು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು



ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2017ರ `ಸಂವಾದ'ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ನನ್ನ ಲೇಖನ
            ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡಾರ್ವಿನ್ 27ನೇ ಡಿಸೆಂಬರ್ 1831ರಂದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಪ್ಲೈಮೌತ್ ಬಂದರಿನಿಂದ ತನ್ನ ಯಾನ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗ ಆತನಿಗೆ 22 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸು. 1831ರಿಂದ 1836ರರವರೆಗಿನ ತನ್ನ ಯಾನ ತನ್ನ ಬದುಕನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿನ ಜನಮಾನಸದ ಚಿಂತನೆಯನ್ನೇ ಹಾಗೂ ಶತಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಮಾನವನನ್ನು ಕಾಡುತ್ತಿದ್ದ ತನ್ನ ಮೂಲದ ಬಗೆಗಿನ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಗೆ ಪರಿಹಾರ ಸೂಚಿಸುತ್ತೇನೆಂದು ಊಹಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಡಾರ್ವಿನ್‍ನ ವಿಚಾರಗಳು ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮತ್ತು ಜಗತ್ತನ್ನು ಮಾನವ ನೋಡುವ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನೇ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿಬಿಟ್ಟವು. ಡಾರ್ವಿನ್ನನ ಜೀವವಿಕಾಸ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಇಂದು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಜೀವರಾಶಿಯೂ ಕ್ರಮೇಣ ಪೂರ್ವಜ ಜೀವಿಗಳಿಂದ ವಿಕಾಸ ಹೊಂದಿವೆ. ಈ ಪೂರ್ವಜ ಜೀವಿಗಳು ಬಹಳ ಹಿಂದೆ ಒಂದೇ ಆಗಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಅಂದರೆ ಆಧುನಿಕ ಮಾನವ ಮತ್ತು ಚಿಂಪಾಂಜಿಗಳ ಪೂರ್ವಜ ಜೀವಿ ಒಂದೇ ಆಗಿತ್ತು. ಲಕ್ಷಾಂತರ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಅವು ಬೇರೆಯಾಗಿವೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ನರವಾನರ ಜೀವಿಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಗೊರಿಲ್ಲಾ, ಒರಂಗುಟಾನ್, ಬೊನೋಬೊ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಹಾಗೂ ಮಾನವ ಮತ್ತು ಚಿಂಪಾಂಜಿಗಳ ಪೂರ್ವಜರು ಒಬ್ಬರೆ! ಹಾಗೆಯೇ ಪೂರ್ವಜರನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಅರಸುತ್ತಾ ಹೋದರೆ ನಾಯಿ, ಬೆಕ್ಕುಗಳ, ಎಮ್ಮೆ ಹಸುಗಳ, ಹುಲಿ, ಸಿಂಹಗಳ ಪೂರ್ವಜರೂ ಒಬ್ಬರೇ ಆಗುತ್ತಾರೆ. ಸಸ್ಯರಾಶಿಯ ಕತೆಯೂ ಅಷ್ಟೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಜೀವ ಪ್ರಭೇದಗಳ ವಿಕಾಸ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಆಯ್ಕೆಯಿಂದ ಇಂದು ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟೊಂದು ಜೀವ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಈಗಲೂ ಜೀವವಿಕಾಸ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯುತ್ತಲೇ ಇದೆ. ಮಾನವನೂ ವಿಕಾಸವಾಗುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಆದರೆ ಅದು ಎಷ್ಟು ನಿಧಾನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೆಂದರೆ ನಮ್ಮ ಅಯಸ್ಸು ಅದನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲು ತೀರಾ ಅಲ್ಪವಾದದ್ದು. ಡಾರ್ವಿನ್ ತನ್ನ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು 1859ರ ತನ್ನ `ಆನ್ ದ ಆರಿಜಿನ್ ಆಫ್ ಸ್ಪೀಸಿಸ್’ (ಜೀವಪ್ರಭೇದಗಳ ಉಗಮ) ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ. 

1870ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಡಾರ್ವಿನ್ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿದ್ದ. ಯಾವುದೇ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಿಲ್ಲದ 1859ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಡಾರ್ವಿನ್‍ನ ವಿಕಾಸವಾದ ಸಿದ್ಧಾಂತದಷ್ಟು ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಮತ್ತಾವುದೇ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಅಥವಾ ವಿಚಾರ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಅಷ್ಟು ಬೇಗ ಪ್ರಸಾರವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಲಂಡನ್ನಿನಲ್ಲಿ `ಆನ್ ದ ಆರಿಜಿನ್ ಆಫ್ ಸ್ಪೀಸೀಸ್’ ಪ್ರಕಟವಾದ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳೊಳಗೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಅಮೆರಿಕಾಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಹದಿನಾರು ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಜರ್ಮನ್, ಫ್ರೆಂಚ್, ಡಚ್, ಇಟಾಲಿಯನ್, ರಷಿಯನ್ ಮತ್ತು ಸ್ವೀಡಿಷ್ ಭಾಷೆಗಳ ಅನುವಾದಿತ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಪ್ರಕಟವಾದವು ಹಾಗೂ ಇನ್ನೂ ಹಲವಾರು ವಿವರಣೆ, ಟಿಪ್ಪಣಿ, ವಿಮರ್ಶೆಗಳ ಕೃತಿಗಳೂ ಸಹ ಪ್ರಕಟವಾದವು. ವಿಕಾಸವಾದದ ಕುರಿತು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹಾಗೂ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರೂ ಸಹ ಚರ್ಚೆ ಮಾಡತೊಡಗಿದರು. ಡಾರ್ವಿನ್ನನ ವಿಕಾಸವಾದ ಅಲ್ಪಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗಿರುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಬಗೆಗೆ ಹಲವಾರು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ನಡೆದಿವೆ. ಆದರೂ ಅವು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಹಾಗ ವೃತ್ತಿಪರ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಗಡಿಯನ್ನು ದಾಟಿ ಹತ್ತೊಂಭತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಂಸ್ಕøತಿಯ ಜನಮಾನಸವನ್ನು ತಲುಪಿದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಪರಿಧಿಯೊಳಕ್ಕೆ ಬರದಿರುವ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಬಗೆಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ನಡೆದಿಲ್ಲವೆನ್ನುತ್ತಾರೆ ಲಂಡನ್ನಿನ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಕಾಲೇಜಿನ ಜಾನೆಟ್ ಬ್ರೌನ್. ಅಂತಹ ಅಧ್ಯಯನ ಡಾರ್ವಿನ್ನನ ವಿಕಾಸವಾದದಂತಹ ಕ್ಲಿಷ್ಟ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಹೇಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಜನಮಾನಸವನ್ನು ತಲುಪಿತು ಹಾಗೂ ಅದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಹೇಗೆ ಚರಿತ್ರೆಯ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಯಿತು ಎನ್ನುವುದರ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಅವರು. ಏಕೆಂದರೆ ಹತ್ತೊಂಭತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಯೂರೋಪ್ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಾದ ಹಾಗೂ ಇತರ ದೇಶಗಳ ಜನರೂ ಸಹ ವಿಜ್ಞಾನದ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದುದು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಜನಪ್ರಿಯ ವಾಹಕಗಳಾಗಿದ್ದ ವಾರ್ತಾಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಅಥವಾ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಮತ್ತು ಕಲಾಗ್ಯಾಲರಿಗಳ ಮೂಲಕ. 

ಡಾರ್ವಿನ್ನನ ವಿಕಾಸವಾದ ಸಿದ್ಧಾಂತವೂ ಇದಕ್ಕೆ ಹೊರತಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಡಾರ್ವಿನ್ನನ ವಿಕಾಸವಾದ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಪ್ರಕಟವಾದ ಕೂಡಲೇ `ಮಂಗನಿಂದಲೇ ಮಾನವ’ ವಿಕಾಸ ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ ಹಾಗೂ `ಮಂಗ ಮತ್ತು ಮಾನವ’ ಸಂಬಂಧಿಗಳು ಎಂದಷ್ಟೇ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು ಸರಳೀಕೃತವಾಗಿ ಆ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಕೆಲವರು ದಂಗಾದರೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಮಾನವನನ್ನು ಮಂಗನಂತಹ ಪ್ರಾಣಿಯ ಹಂತಕ್ಕೆ ನಿಕೃಷ್ಟಗೊಳಿಸಿದುದರಿಂದ ಆ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಕಟುವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡವರೆಂದರೆ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರು. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಡಾರ್ವಿನ್‍ನಷ್ಟು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ವಿಜ್ಞಾನಿಯಿಲ್ಲ. ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ಜನರ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಸಂಕೀರ್ಣ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಾಗಲೇ ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರು ತಮ್ಮ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಂಗ್ಯ ಭಾವಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಮುಲಾಜಿಲ್ಲದೆ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳನ್ನು, ರಾಜಮನೆತನದವರನ್ನು, ಹಾಗೂ ಇತರ ಜನಪ್ರಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಲೇವಡಿ ಮಾಡುವ ಕಲೆಯನ್ನು ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಅವರ ವ್ಯಂಗ್ಯದ ಮೂಲ ‘ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ನೈತಿಕತೆ’ಯನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುವುದಾಗಿತ್ತು. ಹಾಗಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಮಾನವ ಸಹ ಒಬ್ಬ ಪ್ರಾಣಿ ಅದರಲ್ಲೂ ಮಂಗಗಳು ಅವನ ನೆಂಟರು, ಅಷ್ಟಲ್ಲದೆ ಮಂಗಗಳ ಮತ್ತು ಮಾನವನ ಪೂರ್ವಜರು ಒಬ್ಬರೇ ಎನ್ನುವ ಡಾರ್ವಿನ್ನನ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರಿಗೆ ಹಬ್ಬದಂತಾಗಿತ್ತು ಅಥವಾ ಈಗ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನೋಟು ರದ್ದು ಭಾರತದ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರಿಗೆ `ಅಚ್ಚೇ ದಿನ್’ ತಂದಿರುವಂತೆ ಆಗಲೂ ಆಗಿತ್ತೆನ್ನಬಹುದು. ಮನುಷ್ಯನೊಳಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಾಣಿಯಿದೆ ಹಾಗೂ ರೂಪಾಂತರದ ಮೂಲಕ ಜೀವವಿಕಾಸ ಎನ್ನುವ ಆಗಿನ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಚರ್ಚೆಗಳಿಗೆ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರು ವಿಡಂಬನೆಯ ಚಿತ್ರಣ ನೀಡತೊಡಗಿದರು.

1965ರಿಂದ 1882ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ಡಾರ್ವಿನ್ನನ ಜೀವಿತಾವಧಿಯ ಕೊನೆಯ ಸುಮಾರು ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ ಬ್ರಿಟನ್ನಿನಲ್ಲಿ ಡಾರ್ವಿನ್ ಮತ್ತು ವಿಕಾಸವಾದದ ಕುರಿತಂತೆ ಸುಮಾರು ಮುವ್ವತ್ತು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ್ದವು ಹಾಗೂ ಬಹುಶಃ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಿಜ್ಞಾನದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಕುರಿತಂತೆ ಅಷ್ಟೊಂದು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಡಾರ್ವಿನ್ನನ ವಿಕಾಸವಾದದ ಕುರಿತಂತೆ ‘ಪಂಚ್’ ಪತ್ರಿಕೆ ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿ ವಹಿಸಿತು. ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನಿಯನ್ನು ಲೇವಡಿ ಮಾಡುತ್ತಲೇ `ಮಂಗನಿಂದ ಮಾನವ’ನೆಂಬ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ವಿಚಾರವನ್ನು ಕ್ರಮೇಣ ಜನರೆಲ್ಲಾ ಸ್ವೀಕರಿಸುವಂತೆ ಬಹುಶಃ ‘ಪಂಚ್’ನ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಡಾರ್ವಿನ್ನನ ವಿಕಾಸವಾದ ಸಿದ್ಧಾಂತದಿಂತ ಪ್ರೇರಣೆಗೊಂಡ `ಪಂಚ್’ ಪತ್ರಿಕೆ ತನ್ನ 1861ರ ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ವಿಶೇಷಾಂಕವನ್ನು ಗೊರಿಲ್ಲಾಗೆ `ಅರ್ಪಣೆ’ ಮಾಡಿತು.
`ನಾನೊಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯ ಹಾಗೂ ಸಹೋದರನೆ?’ 1861ರ `ಪಂಚ್’ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ.  
`ನಾನೊಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯ ಹಾಗೂ ಸಹೋದರನೆ?’ ಎಂದು ಒಂದು ಗೊರಿಲ್ಲಾ ಮೇ, 1861ರ `ಪಂಚ್’ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೇಳುತ್ತಿತ್ತು. ಆಗ ಬಹುಜನರ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಅದೇ ಆಗಿತ್ತು. ಮತ್ತೊಂದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗೊರಿಲ್ಲಾ ಸೂಟು ಬೂಟು ಧರಿಸಿ ಒಂದು ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಯ ಜನರ ಪಾರ್ಟಿಯೊಂದಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರವೂ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು (ಪಂಚ್, 1861 ಮೇ 25). 1863ರಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ರ್ಸ್ ಬೆನೆಟ್ ಎಂಬ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ ಆವರ್ತನ ರೀತಿಯ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರವೊಂದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ. ಅದರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಜೀವ ವಸ್ತುಗಳು ಸಹ ಜೀವಂತ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿ ರೂಪಾಂತರ (ವಿಕಾಸ?) ಹೊಂದುವುದಾಗಿ ತೋರಿಸಿತ್ತು. ವಿಕಾಸವಾದವನ್ನು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಂಡ ಹಲವಾರು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳೂ ಪ್ರಕಟವಾದುವು. ಆದರೆ ಡಾರ್ವಿನ್ ತನ್ನ `ಆರಿಜಿನ್ ಆಫ್ ಸ್ಪೀಸಿಸ್’ನಲ್ಲಿ ಜೀವ ವಿಕಾಸ ಏಕರೂಪಾತ್ಮಕ ಅಥವಾ ಆವರ್ತನ ರೀತಿಯದ್ದಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದಾನೆ. 

ಸೂಟು ಬೂಟು ಧರಿಸಿ ಒಂದು ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಯ ಜನರ ಪಾರ್ಟಿಯೊಂದಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿರುವ ಗೊರಿಲ್ಲಾ, ಪಂಚ್, 1861ರ ಮೇ 25.

 ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪತ್ರಿಕೆ `ಫನ್’ ಸಹ ಡಾರ್ವಿನ್ನನ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ರಾಣಿಯ ಮಗಳು ರಾಜಕುಮಾರಿ ಲೂಯಿಸ್ 1874ರಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯಾದಾಗ ಮದುವೆಯ ದಿಬ್ಬಣದ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಅತಿಥಿಗಳಲ್ಲಿ `ಡಾರ್ವಿನ್ ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಪೂರ್ವಜ’ ಡಾರ್ವಿನ್ ಮಂಗವೊಂದರ ಕೈ ಹಿಡಿದು ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು ಅದು. 
 
ಲಂಡನ್ನಿನ ಆವೃತ್ತಿಯ 1874ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 18ರ ಸಂಚಿಕೆಯ `ಫಿಗಾರೊ’ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಂಗನಂತೆಯೇ ಇರುವ `ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಡಾರ್ವಿನ್’ ಮಂಗವೊಂದಕ್ಕೆ ಕೈಗನ್ನಡಿ ನೀಡುತ್ತಾ ತನ್ನ ಭವಿಷ್ಯದ ಬಗೆಗೆ ಚಿಂತಿಸುವಂತೆ ತಿಳಿಸುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ.
 
ಲಂಡನ್ನಿನ ಆವೃತ್ತಿಯ 1874ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 18ರ ಸಂಚಿಕೆಯ `ಫಿಗಾರೊ’ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಂಗನಂತೆಯೇ ಇರುವ `ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಡಾರ್ವಿನ್’ ಮಂಗವೊಂದಕ್ಕೆ ಕೈಗನ್ನಡಿ ನೀಡುತ್ತಾ ತನ್ನ ಭವಿಷ್ಯದ ಬಗೆಗೆ ಚಿಂತಿಸುವಂತೆ ತಿಳಿಸುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರವೊಂದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. 1871ರ ನಂತರ ಸ್ವತಃ ಡಾರ್ವಿನ್ನನನ್ನು ಮಂಗನಂತೆ ತೋರಿಸುವ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗತೊಡಗಿದವು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಬೋಳುತಲೆಯ ಉದ್ದನೆ ದಾಡಿಯ ಡಾರ್ವಿನ್ನನ ಮುಖ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರಿಗೆ ಹೇಳಿ ಮಾಡಿಸಿದಂತಿತ್ತು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 1871ರ ದ ಹಾರ್ನೆಟ್ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಡಾರ್ವಿನ್ನನ ವ್ಯಂಗ್ಯ ಭಾವಚಿತ್ರ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾದುದು. ಈ ಎಲ್ಲ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ಮಂಗನಿಂದಲೇ ಮಾನವ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ ಎನ್ನುವ ವಿಚಾರವನ್ನು ಲೇವಡಿ ಮಾಡುವಂಥದ್ದಾಗಿದ್ದವು. 
 
ನಿರ್ಜೀವ ವಸ್ತುಗಳು ಸಹ ಜೀವಂತ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿ ರೂಪಾಂತರ ಹೊಂದುವುದಾಗಿ ತೋರಿಸಿರುವ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಬೆನೆಟ್ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ.
 
ಡಾರ್ವಿನ್ ತನ್ನ ಕೊನೆಯ ಪುಸ್ತಕವಾದ ಎರೆಹುಳುಗಳ ಕುರಿತಾದ `ವಮ್ರ್ಸ್’ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಕೂಡಲೇ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಲಿನ್ಲಿ ಸ್ಯಾಂಬರ್ನ್ `ಮನುಷ್ಯ ಕೇವಲ ಹುಳು ಮಾತ್ರ’ ಎನ್ನುವ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಬರೆದ. ಅದು 6ನೇ ಡಿಸೆಂಬರ್ 1881ರ ‘ಪಂಚ್’ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ ‘ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತತೆ’ಯಿಂದ (Chaos) ಎರೆಹುಳು ವಿಕಾಸವಾಗಿ ಅದು ಕ್ರಮೇಣ ಮಂಗವಾಗಿ, ನಂತರ ಆಧುನಿಕ ಮಾನವನಾಗಿ ಕೊನೆಗೆ ಡಾರ್ವಿನ್ ಆಗಿ ವಿಕಾಸಹೊಂದಿರುವುದಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.


 
ಬೋಳುತಲೆಯ ಉದ್ದನೆ ದಾಡಿಯ ಡಾರ್ವಿನ್ನನ ಮುಖ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರಿಗೆ ಹೇಳಿ ಮಾಡಿಸಿದಂತಿತ್ತು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 1871ರ ದ ಹಾರ್ನೆಟ್ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಡಾರ್ವಿನ್ನನ ವ್ಯಂಗ್ಯ ಭಾವಚಿತ್ರ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾದುದು.
 
ಡಾರ್ವಿನ್ ಅತ್ಯಂತ ಸಂಕೋಚದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದ. ಆದರೂ ತನ್ನನ್ನು ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನ ಲೇವಡಿ ಮಾಡುವಂತಹ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಬೇಸರಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ, ಅಸಹನೆ ತೋರಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ಆ ಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಡಾರ್ವಿನ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಒಮ್ಮೆ 1872ರಲ್ಲಿ ಗೆಳೆಯ ಭೂವಿಜ್ಞಾನಿ ಜೆಮ್ಸ್ ಹೇಗ್‍ರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುವಾಗ, ‘ಹೋ, ಪಂಚ್‍ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆಯೆ? ನಾಳೆ ನನಗದು ದೊರಕಬಹುದು. ನಾನು ಅವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನನ್ನು ಹಾರ್ನೆಟ್ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿದೆಯಾ?’ ಎಂದು ಡಾರ್ವಿನ್ ಕೇಳಿದ್ದರು. ಹೇಗ್ ಇಲ್ಲವೆಂದಾಗ, ಡಾರ್ವಿನ್ ಅದನ್ನು ಕೋಣೆಯಿಂದ ತರಲು ತನ್ನ ಮಗನಿಗೆ ತಿಳಿಸಿ ಅದನ್ನು ತೋರಿಸಿದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಡಾರ್ವಿನ್ ತಲೆ ಹೊಂದಿರುವ ಗೊರಿಲ್ಲಾದ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರವೊಂದಿತ್ತು. ಡಾರ್ವಿನ್ ಅದನ್ನು ಸಂತೋಷದಿಂದಲೇ ತೋರಿಸುತ್ತಾ, `ತಲೆಯನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಗೊರಿಲ್ಲಾ ಅಷ್ಟು ಚೆನ್ನಾಗಿಲ್ಲ, ತುಂಬಾ ದೊಡ್ಡ ಎದೆ, ಗೊರಿಲ್ಲಾಗೆ ಹಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ’ ಎಂದರಂತೆ. ಅದೇ ‘ಹಾರ್ನೆಟ್’ ಪತ್ರಿಕೆಯ 1871ರ ಮಾರ್ಚ್ ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಡಾರ್ವಿನ್ನನನ್ನು ಒರಂಗುಟಾನ್ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಿ “Venerable Orang-Outang: A contribution to Unnatural History” ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿತ್ತು. 



ಮಂಗ ಮತ್ತು ಮರ ವಿಕಾಸವಾದವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳಾದುವು. 30ನೇ ನವೆಂಬರ್ 1872ರ `ಪಂಚ್’ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರವೊಂದರಲ್ಲಿ ಮರದ ಮೇಲಿನ ಮಂಗವೊಂದು ಡಾರ್ವಿನ್ನನ `ಆರಿಜಿನ್ ಆಫ್ ಸ್ಪೀಸಿಸ್’ ಪುಸ್ತಕ ಓದುತ್ತಿತ್ತು. ಮಂಗನಂತೆ ರೋಮಭರಿತ ಡಾರ್ವಿನ್ ಮರದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿರುವ ಹಲವಾರು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ಪ್ರಕಟವಾದುವು. ಇಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾದದ್ದೇನೆಂದರೆ ಜೀವವಿಕಾಸ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಇನ್ನೂ ಹಲವಾರು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ- ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ರಸೆಲ್ ವಾಲೇಸ್, ಹಕ್ಸ್ಲೀ, ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಲಯೆಲ್, ಹರ್ಬರ್ಟ್ ಸ್ಪೆನ್ಸರ್ ಮುಂತಾದವರ ಕೊಡುಗೆ ಇದ್ದರೂ ಸಹ ಜೀವವಿಕಾಸ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಡಾರ್ವಿನ್ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯನಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಕೇವಲ ಡಾರ್ವಿನ್ನನ ಹೆಸರನ್ನು ಮಾತ್ರ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರು ತಳಕು ಹಾಕಿದರು.

ಹತ್ತೊಂಭತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಎರಡು ಮೂರು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಂಗ್ಯ ಭಾವಚಿತ್ರಗಳನ್ನು (Caricatures) ರಚಿಸುವುದು ಸಹ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು. ಆಗಿನ ಸಾಹಿತಿ, ಕಲಾವಿದರ, ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಡಾರ್ವಿನ್ನನ ಹಲವಾರು ವ್ಯಂಗ್ಯ ಭಾವಚಿತ್ರಗಳು ಸಹ ‘ಇಲ್ಲಸ್ಟ್ರೇಟೆಡ್ ಲಂಡನ್ ನ್ಯೂಸ್’ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ (1871), ‘ರೆಪ್ರಸೆಂಟೆಟಿವ್ ಮೆನ್ ಆಫ್ ಲಿಟರೇಚರ್, ಸೈನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಆರ್ಟ್’ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ (1868), ‘ವ್ಯಾನಿಟಿ ಫೇರ್’ (1860) ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ‘ಕಾರ್ಟೂನ್ ಪೋಟ್ರ್ರೇಟ್ಸ್ ಆಫ್ ದ ಮೆನ್ ಆಫ್ ದ ಡೇ’ ಪುಸ್ತಕ (1873) ಮುಂತಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದುವು.
 


    ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಅಮೆರಿಕನ್ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ ಥಾಮಸ್ ನ್ಯಾಸ್ಟ್ 19ನೇ ಆಗಸ್ಟ್ 1871ರ ‘ಹಾರ್ಪರ್ಸ್ ವೀಕ್ಲಿ’ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರವೊಂದರಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣೀರಿಡುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ಗೊರಿಲ್ಲಾ ಡಾರ್ವಿನ್ನನ ಕಡೆಗೆ ಕೈ ತೋರಿ, `ಆತ ನನ್ನ ಪೀಳಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಹಕ್ಕು ಸಾಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಆತ ನನ್ನ ವಂಶದವನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ’ ಎಂದು ಗೋಳಿಡುತ್ತಿದೆ.
 
ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ಹೊರಗೆ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರಾದ ಆಂಡ್ರೆ ಗಿಲ್ (ಲ ಚಾರಿವರಿ), ವಿಲ್‍ಹೆಲ್ಮ್ ಬುಶ್ (ಫ್ಲಿಜೆಂಡೆ ಬ್ಲಾಟರ್) ಮತ್ತು ಥಾಮಸ್ ನ್ಯಾಸ್ಟ್ (ಹಾರ್ಪರ್ಸ್ ವೀಕ್ಲಿ) ಡಾರ್ವಿನ್ನನ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬರೆದರು. ಅಮೆರಿಕಾದ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಡಾರ್ವಿನ್ನನ ‘ದ ಡಿಸೆಂಟ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್’ ಕೃತಿಯ ವಿಮರ್ಶೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಅಮೆರಿಕನ್ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ ಥಾಮಸ್ ನ್ಯಾಸ್ಟ್ 19ನೇ ಆಗಸ್ಟ್ 1871ರ ‘ಹಾರ್ಪರ್ಸ್ ವೀಕ್ಲಿ’ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರವೊಂದರಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣೀರಿಡುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ಗೊರಿಲ್ಲಾ ಡಾರ್ವಿನ್ನನ ಕಡೆಗೆ ಕೈ ತೋರಿ, `ಆತ ನನ್ನ ಪೀಳಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಹಕ್ಕು ಸಾಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಆತ ನನ್ನ ವಂಶದವನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ’ ಎಂದು ಗೋಳಿಡುತ್ತಿರುವಂತಿದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ, `ಡಾರ್ವಿನ್, ನೀನು ಅದನ್ನು ಈ ರೀತಿ ಅವಮಾನಗೊಳಿಸಬಹುದೆ?’ ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ‘ಫಿಗಾರೊ’ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಂಗನಂತಿರುವ ಡಾರ್ವಿನ್ ಮರದ ಮೇಲೆ ಕೂತು ‘ಒಂದು ಡಾರ್ವಿನ್ ಸಿದ್ಧಾಂತ’ ಪುಸ್ತಕ ಓದುತ್ತಿತ್ತು. ‘ಲ ಪತಿ ಲ್ಯೂನ್’ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಥವಾ ಜ್ಞಾನದ ಮರಕ್ಕೆ ಬಾಲಹೊಂದಿರುವ ಮಂಗ ಡಾರ್ವಿನ್ ಜೋತುಬಿದ್ದಿದ್ದ.
 
    ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನ `ಲ ಪತಿ ಲ್ಯೂನ್'ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಥವಾ ಜ್ಞಾನದ ಮರಕ್ಕೆ ಮಂಗನಂತಿರುವ ಡಾರ್ವಿನ್ ಜೋತುಬಿದ್ದಿರುವ ಆಂಡ್ರೆ ಗಿಲ್ ರವರ ರಚನೆಯ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ

 


ಫ್ರೆಂಚ್ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ ಆಂಡ್ರೆ ಗಿಲ್ ಪ್ಯಾರಿಸ್ಸಿನ ಆಗಸ್ಟ್ 1878ರ `ಲ ಪತಿ ಲ್ಯೂನ್’ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ `ಅಪನಂಬಿಕೆ’ ಮತ್ತು `ಮೌಢ್ಯತೆ’ಗಳ ವೃತ್ತಗಳನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ಹಾರುತ್ತಿರುವ ಡಾರ್ವಿನ್ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ.

ಡಾರ್ವಿನ್ನನ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಲೇವಡಿ ಮಾಡುವಂತಹ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ ಆಂಡ್ರೆ ಗಿಲ್ ಪ್ಯಾರಿಸ್ಸಿನ ಆಗಸ್ಟ್ 1878ರ ಅದೇ ಪತ್ರಿಕೆ `ಲ ಪತಿ ಲ್ಯೂನ್’ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರವೊಂದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ. ಅದರಲ್ಲಿ ಡಾರ್ವಿನ್‍ನನ್ನು ಸರ್ಕಸ್ಸಿನ ಮಂಗನಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದರೂ ಆತ `ಅಪನಂಬಿಕೆ’ ಮತ್ತು `ಮೌಢ್ಯತೆ’ಗಳ ವೃತ್ತಗಳನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ಹಾರುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಗೂ ಆ ವೃತ್ತಗಳನ್ನು ಆಗಿನ ಫ್ರಾನ್ಸ್‍ನ ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರತಿಪಾದಕ ಎಮಿಲಿ ಲಿಟ್ರೆ ಹಿಡಿದಿದ್ದ. ಆ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರದ ಸಂದೇಶ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಮೌಢ್ಯತೆಯನ್ನು ಭೇದಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ವಿಪರ್ಯಾಸವೆಂದರೆ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಆವಿಷ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿರುವ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ ಇಂದಿಗೂ ಡಾರ್ವಿನ್ನನ ವಿಕಾಸವಾದ ಮತ್ತು ಕ್ರೈಸ್ತ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸೃಷ್ಟಿವಾದದ ನಡುವೆ ತೊಳಲಾಡುತ್ತಿದೆ. ಇಂದಿಗೂ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಕಾಸವಾದವನ್ನು ಬೋಧಿಸಬಾರದು ಹಾಗೂ ವಿಕಾಸವಾದ ಸುಳ್ಳು, ಬದಲಿಗೆ ಸೃಷ್ಟಿವಾದವನ್ನು ಬೋಧಿಸಬೇಕೆಂಬ ದೊಡ್ಡ ಹೋರಾಟವೇ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಎಷ್ಟೋ ಜನ ಗಣನೀಯ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿರುವ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸಹ ಸೃಷ್ಟಿವಾದವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಏನೇ ಆದರೂ ಹತ್ತೊಂಭತ್ತನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಡಾರ್ವಿನ್ನನ ಜೀವವಿಕಾಸ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ, ಆಗಿನ ಜನಸಮುದಾಯದ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಈ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ಮಹತ್ತರ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿವೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮಾತಿಲ್ಲ. ಕ್ಷಿಷ್ಟ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಾದ ಜೀವ ವಿಕಾಸವಾದ ವಿಜ್ಞಾನದ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಹಾಗೂ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಜನಪ್ರಿಯ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ, ವಾರಪತ್ರಿಕೆ ಹಾಗೂ ವ್ಯಂಗ್ಯ, ವಿಡಂಬನೆಗೆಂದೇ ಮೀಸಲಾದ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಜನಸಾಮನ್ಯರೂ ಓದುತ್ತಿದ್ದ, ಓದಿ ಮನರಂಜನೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಂತಹ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿ ಜನಸಮುದಾಯವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ತಲುಪಿತು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅದು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ, ವಿದ್ವಾಂಸರ ಚರ್ಚೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದುಬಿಡುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರನ್ನು ತಲುಪಲು ಬಹಳಷ್ಟು ಸಮಯ ಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪತ್ರಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಅಥವಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಎಲ್ಲರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಿದ್ದವು. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ಬರೇ ಲೇವಡಿ ಅಥವಾ ವಿಡಂಬನೆಯ ಚಿತ್ರಗಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಅವು ಸಮಕಾಲೀನ ಚಿಂತನೆಗಳಿಗೆ ರೂಪ ಕೊಟ್ಟಂತಹ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿವೆ. ಡಾರ್ವಿನ್ ಮತ್ತು ಆತನ ಜೀವ ವಿಕಾಸವಾದ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಇಂದಿಗೂ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರ ಮೆಚ್ಚಿನ ವಿಷಯಗಳಾಗಿವೆ. ಇಂದಿಗೂ ಆತ ಆಗೊಮ್ಮೆ ಈಗೊಮ್ಮೆ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಲೇ ಇದ್ದಾನೆ.

Sunday, September 10, 2017

ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ



ಚಿತ್ರ 1: ಭಾರತದ ಜಾತಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು: 2016ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 28ರ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಸಿಂಗಪೂರ್‍ನ ಹೆಂಗ್‍ರವರ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತವಾಗಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯ ಆಚರಣೆ ಇಲ್ಲಿನ ಸನಾತನ ಧರ್ಮದಷ್ಟೇ ಪ್ರಾಚೀನವಾದುದು. ಅದು ಹೇಗೆ ಮತ್ತು ಯಾವಾಗ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಎನ್ನುವುದರ ಬಗೆಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ನಡೆದಿವೆ ಹಾಗೂ ಹಲವಾರು ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಮಂಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಭಾರತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿದೆ, ಆಧುನಿಕ ಸಮಾಜವಾಗುತ್ತಿದೆ, ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತಿದೆ ಎನ್ನುವ ಹೇಳಿಕೆಗಳೆಲ್ಲದರ ಹಿಂದೆ ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ಇಂದಿಗೂ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರ ಮೇಲಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯದ ಘಟನೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಎನ್ನುವುದು ಸುಳ್ಳಲ್ಲ. 2016ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 28ರ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಸಿಂಗಪೂರ್‍ನ ಹೆಂಗ್‍ರವರ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತವಾಗಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿಯವರು ಜಾತಿಪದ್ಧತಿ ಕುರಿತ ಕಾಗದವನ್ನೂ ಸಹ ಮುಟ್ಟಲು ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ (ಚಿತ್ರ 1).  
ಚಿತ್ರ 2: ಸ್ಪೃಶ್ಯ ದೇವರು ಮತ್ತು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ ಬಾಲಕ: 1929`ಸ್ವಂಗ್ ಚಿತ್ರಾವಳಿ: ಕ್ಯಾರಿಕೇಚರ್ ಆಲ್ಬಂ'ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಎಂ.ವರ್ಮಾರವರ `ಅಂಕಲ್ ಟಾಮ್ ಟಚಿ ಅಂಡ್ ಅನ್‍ಟಚಬಲ್ ಚೈಲ್ಡ್' ವ್ಯಂಗ್ಯ ಚಿತ್ರ.

ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯ ಆಚರಣೆಯ ಕ್ರೌರ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುವಂತಹ ಎಂ.ವರ್ಮಾರವರ ವ್ಯಂಗ್ಯ ಚಿತ್ರವೊಂದು 1929ರಲ್ಲಿ `ಸ್ವಂಗ್ ಚಿತ್ರಾವಳಿ: ಕ್ಯಾರಿಕೇಚರ್ ಆಲ್ಬಂ'ನಲ್ಲಿ `ಅಂಕಲ್ ಟಾಮ್ ಟಚಿ ಅಂಡ್ ಅನ್‍ಟಚಬಲ್ ಚೈಲ್ಡ್' ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿತ್ತು. ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣದೊಳಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿರುವ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ ಮಗುವೊಂದನ್ನು ಅದು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯವಾದರೂ ಅದನ್ನು ಎಡಗೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದೆತ್ತಿಕೊಂಡಿರುವ ಪೂಜಾರಿ, `ಚಾಂಡಾಲನ ನೆರಳೂ ಸಹ ಅಪವಿತ್ರವಾದುದು. ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಏನಾದರೂ ದೇವಾಲಯದ ಮೆಟ್ಟಲನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದರೂ ನಿನ್ನನ್ನು ಹಸಿಹಸಿಯಾಗಿ ತಿಂದುಬಿಡುತ್ತೇನೆ. ನೀಚ, ಭಂಗೀ, ಚಾಂಡಾಲ.........' ಎಂದು ಬೈಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಪೊರಕೆ ಹಿಡಿದು ಎದುರಿಗಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ, ಬಹುಶಃ ಆ ಮಗುವಿನ ತಂದೆಯಿರಬಹುದು, ಗಾಬರಿಯಿಂದ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ (ಚಿತ್ರ 2).
ವೈದಿಕ ಧರ್ಮದ ವರ್ಣಾಶ್ರಮ ಧರ್ಮದಿಂದ ಜಾತಿಪದ್ಧತಿ ಹಾಗೂ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು. ವರ್ಣಾಶ್ರಮದ ಮೊದಲ ಉಲ್ಲೇಖ ಋಗ್ವೇದದ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1500 – 1200) ಪುರುಷ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ವರ್ಣಾಶ್ರಮ ಧರ್ಮದ ಉಗಮವನ್ನು ಎರಡು ವಿಧಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಅವಲೋಕಿಸಬಹುದು ಮೊದಲನೆಯದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಹಾಗೂ ಎರಡನೆಯದು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ.
ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವು ದೈವೀ ಅನುಗ್ರಹ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದ್ದು ಋಗ್ವೇದದ ಪುರುಷ ಸೂಕ್ತವು ಪುರುಷನೇ ವಿಶ್ವ ಚೈತನ್ಯವೆಂದು ಹೇಳಿ ಆತನ ಬಾಯಿಯಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ತೋಳುಗಳಿಂದ ಕ್ಷತ್ರಿಯ, ತೊಡೆಗಳಿಂದ ವೈಶ್ಯ ಹಾಗೂ ಪಾದಗಳಿಂದ ಶೂದ್ರರು ಜನಿಸಿದರೆಂದು ಹೇಳಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ ಶ್ರೇಷ್ಠರೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮನು ಅವರವರ ಜನನ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ಅವರು ಮಾಡಬೇಕಾದ ಕೆಲಸ, ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ್ದಾನೆಂದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯದ `ಮೂಲಪುರುಷ' ಮನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.
ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಪ್ರಕಾರ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯನ್ನು ಭಾರತಕ್ಕೆ ತಂದವರು ಆರ್ಯರು. ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1500ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಉಪಖಂಡ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಆರ್ಯರು ಭಾರತದ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿಗಳಾದ ದಸ್ಯುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಕಪ್ಪುಬಣ್ಣವಿದ್ದ ದಸ್ಯುಗಳ ಮೇಲೆ (ಶೂದ್ರರ ಪೂರ್ವಜರು) ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ನಡೆಸಿ ಅವರನ್ನು ಗುಲಾಮರನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಜಾತಿಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದರು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಚಿತ್ರ 3. ಹಿಂದೂ ಸನಾತನ ಧರ್ಮದ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದ ತೆಲುಗು ಪಾಕ್ಷಿಕ `ಚಿತ್ರಗುಪ್ತ' ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ 1934ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಎಸ್.ಬ್ರಹ್ಮರವರ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ.

ಹಿಂದೂ ಸನಾತನ ಧರ್ಮದ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದ ತೆಲುಗು ಪಾಕ್ಷಿಕ `ಚಿತ್ರಗುಪ್ತ' ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ 1934ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಎಸ್.ಬ್ರಹ್ಮರವರ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರವೊಂದರಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಅಗ್ರಹಾರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯನೊಬ್ಬನನ್ನು ನಾಲ್ಕೂ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ದೊಣ್ಣೆಗಳಿಂದ ಹೊಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ (ಚಿತ್ರ 3).
ಅಂಬೇಡ್ಕರರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ
ಡಾ. ಅಂಬೇಡ್ಕರರು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿರುದ್ಧ ತಮ್ಮ ಹೋರಾಟ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಮೊದಲು ಹಿಂದೂ ಸಮಾಜವನ್ನು ಗಹನವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದರು. ಹಿಂದೂ ಸಮಾಜದ ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ರಚನೆಯನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಮೂಲಕ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯ ಉಗಮವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಕಂಡುಕೊಂಡಂತೆ ಕೆಳಜಾತಿಯವರು ಮೇಲ್ಜಾತಿಯವರ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಎರಡು ಕಾರಣಗಳಿವೆ: ಒಂದು, ಕೆಳಜಾತಿಯವರು ಭಾಗಶಃ ಜಾತಿ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಅಂತರ್ಗತಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡುಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗೂ ತನ್ಮೂಲಕ ಅದನ್ನು ತಾವೇ ಸಮ್ಮತಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಎರಡನೆಯದು, ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ಅಸಮಾನತೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಆ ಸಮ್ಮತಿಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತವೆ. 1916ರಲ್ಲಿ ಅಂಬೇಡ್ಕರರು ಕೊಲಂಬಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ತಮ್ಮ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಬಂಧದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಸಮಾಜದ ಮೇಲೆ ಜಾತಿವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೇರಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ತಮ್ಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯದ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಇತರರ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದು ಹಾಗೂ ಇತರರೂ ಸಹಅಂತರ್‍ವಿವಾಹವನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಅನುಕರಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಹೇರತೊಡಗಿದಾಗ ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕೆಳಜಾತಿಯ ಬಹುಜನ ಶೂದ್ರರು ಹಾಗೂ ದಲಿತರ ನಡುವೆಯೇ ಹಲವಾರು ಜಾತಿ ಕಂದಕಗಳಿರುವುದರಿಂದ ಅವರೆಲ್ಲಾ ಒಂದಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯದ ಶೋಷಣೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದಿದ್ದರು.
ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯವು ಆರ್ಯರ ಮೂಲಕ ಪರ್ಷಿಯಾದಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು ಎನ್ನುವ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯರ ವಾದವನ್ನು ಸಹ ಒಪ್ಪಲು ಅಂಬೇಡ್ಕರರು ಹಿಂದೇಟು ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದರು, ಏಕೆಂದರೆ ಅದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡದ್ದೇ ಆದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ತಮ್ಮ ಜನಾಂಗವೇ ಬೇರೆ ಹಾಗೂ ತಾವು ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬಂದ `ಉನ್ನತ, ಶ್ರೇಷ್ಠ' ಜನಾಂಗದವರೆಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದರು. `ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರು ಯಾರು ಮತ್ತು ಅವರು ಹೇಗೆ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರಾದರು?’ ಎಂಬ ತಮ್ಮ 1948ರ ಬರಹದಲ್ಲಿ ಅಂಬೇಡ್ಕರರು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯರ ಈ ಜನಾಂಗೀಯ ಅಂಶಗಳ ಮೇಲಿನ ಜಾತಿ ಸ್ತರಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ವಿವರಿಸುವಂತೆ, ಪ್ರಾಚೀನ ಸಮಾಜಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅಕ್ರಮಣಕಾರರು ಒಂದಲ್ಲ ಒಂದೊಮ್ಮೆ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ತಾವು ಮೂಲ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗಿಂತ ಉತ್ತಮರೆಂಬಂತೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ರೀತಿ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳು ವಿಚ್ಛಿಧ್ರಗೊಂಡಾಗ ಅವರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಂಚಿನ ಗುಂಪು ರೂಪುಗೊಂಡಿತು ಹಾಗೂ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರನ್ನು `ವಿಚ್ಛಿಧ್ರ ಮನುಷ್ಯರು’ (Broken Men) ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಆಕ್ರಮಣಕಾರರು ಕೊನೆಗೆ ಅಲ್ಲೇ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದಾಗ ಅಲೆಮಾರಿ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿಗಳ ದಾಳಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ಪಡೆಯಲು ಇಂತಹ `ವಿಚ್ಛಿಧ್ರ ಮನುಷ್ಯರ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ಈ ವಿಚ್ಛಿಧ್ರ ಮನುಷ್ಯರು ಆ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರ ಗ್ರಾಮಗಳ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾವಲು ಕಾಯುವುದು ಮತ್ತು ಇತರ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳ ರಕ್ತ ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯಬಾರದೆಂದು ಆಕ್ರಮಣಕಾರರು ಅವರನ್ನು ದೂರ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರಂತೆ ಇರಿಸುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಈಗಿನ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರು ಆ ವಿಚ್ಛಿಧ್ರ ಮನುಷ್ಯರ ಸಂತತಿಯವರೆಂದು ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಅಲ್ಲದೆ ಅವರೇ ಭಾರತದ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿಗಳು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
ಅಂಬೇಡ್ಕರರ ಪ್ರಕಾರ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ. 400ರಲ್ಲಿ ಗುಪ್ತ ದೊರೆಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟ ರೂಪು ಪಡೆಯಿತು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ಪುಷ್ಯಮಿತ್ರ ಎಂಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಬೌದ್ಧ ದೊರೆ ಬೃಹದ್ರತ ಮೌರ್ಯನನ್ನು ಕೊಂದು ಅಧಿಕಾರ ಲಪಟಾಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಚಾತುರ್ವರ್ಣ, ಪೂಜೆ ಮುಂತಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿ ಹತ್ಯೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಶಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದು, ರಾಜರ ಹತ್ಯೆಯನ್ನೂ ಸಹ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ಮನುಸ್ಮೃತಿ ರಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂಬೇಡ್ಕರರ ಪ್ರಕಾರ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯ ಮೂಲ ಭಾರತದ ಗತ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿನ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿದೆ.
ಅಂಬೇಡ್ಕರರು ಹೇಳುವಂತೆ 13-14ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಉಪಖಂಡದಲ್ಲಿನ ಬಹುಪಾಲು ಶೂದ್ರರು ಬೌದ್ಧಧರ್ಮೀಯರಾಗಿದ್ದರು. ಆಗ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಯಜ್ಞಯಾಗಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಯಥೇಚ್ಛವಾಗಿ ಗೋವುಗಳನ್ನು ಬಲಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಗೋಮಾಂಸ ಭಕ್ಷಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೃಷಿ ಸಮಾಜದ ಬಹುಪಾಲು ಕೃಷಿಕರು ತಮ್ಮ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಜಾನುವಾರುಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತರಾಗಿದ್ದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಈ ಕ್ರೌರ್ಯ ಮತ್ತು ನಷ್ಟ ಅತಿರೇಕವೆಂಬಂತೆ ಕಂಡುಬಂದು ಅದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಈ ಅತಿರೇಕಕ್ಕೆ ಬೌದ್ಧರ ವಿರೋಧ ಕಂಡು ತಮ್ಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯದ ಹಿರಿತನಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲಿ ಆಪತ್ತು ಎರುಗುತ್ತದೋ ಎಂದು ಅವರು ತಮ್ಮ ಕಾನೂನಿನ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಗೋವುಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ಗೋಮಾಂಸ ತಿನ್ನುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಋಗ್ವೇದವನ್ನು ಮರುವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕ್ಕೊಳಪಡಿಸಿ ಗೋವುಗಳನ್ನು ಪವಿತ್ರವೆಂಬಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಿದರು. ಜನಪ್ರಿಯ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲು ಹಾಗೂ ಮಾಂಸಾಹಾರ ಸೇವನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಆಕ್ಷೇಪಣೆ ಇಲ್ಲದ್ದರಿಂದ ಅವರಿಗಿಂತ ತಾವು ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಮುಂದು ಎಂಬಂತೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳಾದರು.
ಚಿತ್ರ 4: ಟವೆಲ್, ಟಾರ್ ಬ್ರಶ್ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಿಗೆ: 1933ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 17`ಹಿಂದುಸ್ತಾನ್ ಟೈಮ್ಸ್ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಶಂಕರ್‍ರವರ `ವರ್ಣಾಶ್ರಮವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ.

ಭಾರತದ ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ತೊಡಗಿಸಲು ಮತ್ತು ದಲಿತರಿಗೆ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಸಮಾನತೆ ಒದಗಿಸುವಲ್ಲಿ ಅಂಬೇಡ್ಕರರ ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳ ಹೋರಾಟ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಾಫಲ್ಯ ಕಂಡಿರುವುದು ಈಗ ಚರಿತ್ರೆ. 1933ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 17`ಹಿಂದುಸ್ತಾನ್ ಟೈಮ್ಸ್ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಶಂಕರ್‍ರವರ `ವರ್ಣಾಶ್ರಮವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂಧರ್ಮವೆಂಬ ದೇವತೆಗೆ ಸನಾತನವಾದಿ ಮದ್ರಾಸಿನ ಎಂ.ಕೆ. ಆಚಾರ್ಯ ಕಪ್ಪನೆ ಟಾರು ಬಳಿಯುತ್ತಿದ್ದರೆ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರು ಬಟ್ಟೆಯೊಂದರಿಂದ ಆ ಟಾರನ್ನು ಒರೆಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗೂ ಆ ಹಿಂದೂಧರ್ಮದ ತಳಹದಿಯೇ ಆಗಿರುವ ವರ್ಣಾಶ್ರಮವನ್ನೇ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಒಡೆದು ಕೆಡವಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವೈಸ್‍ರಾಯ್ ಭಾರತೀಯರ ಈ ತಮಾಷೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಮನರಂಜನೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ (ಚಿತ್ರ 4).  
ಚಿತ್ರ 5: ಕೊನೆಗೂ ರಾಮರಾಜ್ಯ ಬಂತು: ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಂಸ್ಕøತ ಪಂಡಿತರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿ ಅವರ ಪಾದಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಡಾ.ರಾಜೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದರು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 1952`ಫಿಲ್ಮಿಂಡಿಯಾಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ. 

ಆದರೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರವೂ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಡಾ.ರಾಜೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದರ ನಡವಳಿಕೆ ಅಂಬೇಡ್ಕರರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಅಣಕಿಸುವಂತಿತ್ತು. ಅವರು 200 ಜನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಂಸ್ಕøತ ಪಂಡಿತರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿ ಅವರ ಪಾದಗಳನ್ನು ಗಂಗಾನದಿಯ ನೀರಿನಿಂದ ತೊಳೆದು ಪಾದಪೂಜೆ ಮಾಡಿ, ಅವರ ಹಣೆಗೆ ಗಂಧ ಹಚ್ಚಿ, ಹೂವಿನ ಹಾರ ಹಾಕಿ ರೂ.11/- ದಕ್ಷಿಣಿ ನೀಡಿ ಸತ್ಕರಿಸಿದರು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 1952`ಫಿಲ್ಮಿಂಡಿಯಾಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಕುರಿತು `ಕೊನೆಗೂ ರಾಮರಾಜ್ಯ ಬಂತುಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರವೊಂದು ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು (ಚಿತ್ರ 5) ಹಾಗೂ ಅದರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಡಾ.ರಾಜೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಪಾದ ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ ಪ್ರಧಾನಿ ನೆಹರೂರವರು, `ನಾನೂ ಸಹ ಒಬ್ಬ ಪಂಡಿತನೆ. ನನ್ನ ಕಾಲು ತೊಳೆಯುವುದಿಲ್ಲವೆ?’ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಮೌಲಾನ ಅಬುಲ್ ಕಲಾಂ ಅಜಾದ್‍ರವರು `ನೀನು ಮುಸಲ್ಮಾನರನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ತಬ್ಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೀಯಲ್ಲವೆಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಡಾ.ರಾಜೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಪಾದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿರುವ ಘಟನೆಯನ್ನು ಅಂಬೇಡ್ಕರರು ತಮ್ಮ `Thoughts on Lingui­stic States (a critique of the report of the States Reorganisation Com­miss­ion)’ನಲ್ಲಿ 1955ರಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾ, `ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೊಬ್ಬ ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ಆಚರಿಸಲು ಬನಾರಸ್‍ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ನಡೆಸಿದ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಿ ನೆಹರೂರವರು ಭಾಗವಹಿಸಿ ಅವರು ನೀಡಿದ ರಾಜ ದಂಡವನ್ನು ಧರಿಸಲಿಲ್ಲವೆ? ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ತಂದ ಗಂಗಾ ಜಲವನ್ನು ಕುಡಿಯಲಿಲ್ಲವೆ?’ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆಗ `ಫಿಲ್ಮಿಂಡಿಯಾಪತ್ರಿಕೆ ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಇಸ್ಲಾಂ ಮೂಲಭೂತವಾದಿಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವಂತಹ ವಿವಾದಾಸ್ಪದ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಬಹಳಷ್ಟು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರು ತಮ್ಮ ಸಹಿ ಮಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರವನ್ನು ಈರನ್‍ರವರು ಬರೆದಿರಬಹುದೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ.
ದಲಿತರಿಗೆ ಮತ್ತು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರಿಗೆ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮತದಾನದ (Separate Electorate) ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಅಂಬೇಡ್ಕರರು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು. 1930 ಮತ್ತು 1932ರ ನಡುವೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ ಸ್ವ-ರಾಜ್ಯ ಬೇಡಿಕೆಯ ಒತ್ತಡ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಲು ಮೂರು ದುಂಡು ಮೇಜಿನ ಸಮಾವೇಶಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿತು. ಅದರ ಮೊದಲ ಸಮಾವೇಶದಲ್ಲಿ ಡಾ. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್‍ರವರು ದಲಿತರಿಗೆ ಮತ್ತು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಿದರು. ಆ ಸಮಾವೇಶವನ್ನು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಿತು. ಗಾಂಧಿ-ಇರ್ವಿನ್ ಒಪ್ಪಂದದ ನಂತರ ಎರಡನೆಯ ಸಮಾವೇಶಕ್ಕೆ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರನ್ನು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‍ನ ಏಕೈಕ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದರು. ಗಾಂಧಿಯವರು ಅಂಬೇಡ್ಕರರ ಈ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ಕಟುವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿದರು. ಆದರೂ 1932ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ ತನ್ನ ಕಮ್ಯೂನಲ್ ಅವಾರ್ಡ್‍ನಲ್ಲಿ `ತಳವರ್ಗದ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮತದಾನವನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ಅದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಗಾಂಧಿಯವರು ತಮ್ಮ `ಚಾರಿತ್ರಿಕಅಮರಣಾಂತ ಉಪವಾಸವನ್ನು ಪುಣೆಯ ಯೆರವಾಡ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಆಗ 1932ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 28ರಂದು ಲಂಡನ್ನಿನ `ಪಂಚ್ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಗಾಂಧಿಯವರ ಉಪವಾಸದಿಂದ ಭಾರತದ ಬಹುಪಾಲು ಜನ ತಲೆಕೆಡಿಸಿಕೊಂಡಿಲ್ಲವೆಂಬಂತೆ `ಹುತಾತ್ಮರಾಗದವರುಎಂಬ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರವೊಂದು ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಉಪವಾಸ ಕೂತಿರುವ ಗಾಂಧಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, `ನೀನು ಬದುಕಲೆಂದು ನಾನು ಸಾಯಲು ಸಿದ್ಧನಿದ್ದೇನೆಎಂದು. ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ನಿಂತಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ, `ಅಸಂಬದ್ಧವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಬೇಡ. ಮತದಾನ ಯೋಜನೆಯ ಒಂದು ವಿವಾದಾಸ್ಪದ ತಿದ್ದುಪಡಿಗೆ ನೀನು ಸಾಯಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಿರುವಿಯೇನು. ಏನೇ ಆದರೂ ನಾನು ಬದುಕುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತೇನೆಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
ಗಾಂಧಿಯ ಉಪವಾಸದಿಂದಾಗಿ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್‍ರವರ ಮೇಲಿನ ಒತ್ತಡ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೊನೆಗೆ ಅವರು ಗಾಂಧಿಯ ಬೇಡಿಕೆಗಳಿಗೆ ಮಣಿದು `ಪೂನಾ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ್ದು ಈಗ ಚರಿತ್ರೆ. ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್‍ರವರು What Congress and Gandhi Have Done to the Untouchablesನಲ್ಲಿ, `ಆ ಉಪವಾಸ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತವಾದುದು ಏನೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅದೊಂದು ಹೇಸಿಗೆಯ ಕಾರ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಉಪವಾಸ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಅವರ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಒಂದು ಅಸಹಾಯಕ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ರಕ್ಷಣೆ ಒದಗಿಸುವುದರ ವಿರುದ್ಧದ ಕೀಳು ರೂಪದ ಬಲವಂತವಾಗಿತ್ತುಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.

ಚಿತ್ರ 7: ಧರ್ಮಾತೀತ ಪ್ರಸಾದ: ಆಚಾರ್ಯ ವಿನೋಬಾ ಭಾವೆರವರು ಹರಿಜನರನ್ನು ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿನ ದೇವಘರ್‍ನಲ್ಲಿನ ಬೈದ್ಯನಾಥ್ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ದಾಗ ಅಲ್ಲಿನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪೂಜಾರಿಗಳು ವಿನೋಬಾರವರನ್ನು ಮತ್ತು ಹರಿಜನರನ್ನು ಹೊಡೆದ ಘಟನೆ ಕುರಿತಂತೆ 1953ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 19`ಫಿಲ್ಮಿಂಡಿಯಾಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ `ಸೆಕ್ಯುಲರ್ ಪ್ರಸಾದ್ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ.

ಆಚಾರ್ಯ ವಿನೋಬಾ ಭಾವೆರವರು ತಮ್ಮ `ಭೂ ದಾನಆಂದೋಲನದ ಜೊತೆಗೆ ಹರಿಜನರಿಗೆ ದೇಗುಲಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ ಒದಗಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಸಿದರು. 1953ರಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಹರಿಜನರನ್ನು ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿನ ದೇವಘರ್‍ನಲ್ಲಿನ ಬೈದ್ಯನಾಥ್ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ದಾಗ ಅಲ್ಲಿನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪೂಜಾರಿಗಳು ವಿನೋಬಾರವರನ್ನು ಮತ್ತು ಹರಿಜನರನ್ನು ರಕ್ತಬರುವಂತೆ ಹೊಡೆದ ಘಟನೆ ಕುರಿತಂತೆ 1953ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 19`ಫಿಲ್ಮಿಂಡಿಯಾಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ `ಸೆಕ್ಯುಲರ್ ಪ್ರಸಾದ್ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ (ಚಿತ್ರ 7) ಸೊಣಕಲ ವಿನೋಬಾರವರನ್ನು ದಷ್ಟಪುಷ್ಟ ಪೂಜಾರಿಯೊಬ್ಬ `ಓಂ ನಮಃ ಶಿವಾಯಎನ್ನುತ್ತ ಮುಷ್ಠಿಯಿಂದ ಹೊಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಇತರ ಪೂಜಾರಿಗಳು ದೊಣ್ಣೆಗಳಿಂದ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಬಂದ ಹರಿಜನರನ್ನು ಹೊಡೆಯುತ್ತ `ಪ್ರಸಾದನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಚಿತ್ರ 8: ಆಧುನಿಕ ಮನು: ಸಂವಿಧಾನದ ಪಿತಾಮಹ ಡಾ.ಅಂಬೇಡ್ಕರ್‍ರವರನ್ನು `ಆಧುನಿಕ ಮನುಎಂಬಂತೆ ಈರನ್‍ರವರು ರಚಿಸಿದ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ 1950ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ಸಂಚಿಕೆಯ `ಫಿಲ್ಮಿಂಡಿಯಾಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯದ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ ಶೂದ್ರರನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಶೋಷಣೆಗೊಳಗಾಗಿಸುವಂತೆ ಮನುಸ್ಮøತಿ ರಚಿಸಿದ ಮನುವಿಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ ತಳಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ, ದಲಿತರಿಗೆ, ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಮಾನತೆ, ನ್ಯಾಯವನ್ನು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕವಾಗಿಯೇ ಒದಗಿಸಬೇಕೆಂದು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ ಹಾಗೂ ಸಂವಿಧಾನದ ಪಿತಾಮಹ ಡಾ.ಅಂಬೇಡ್ಕರ್‍ರವರನ್ನು `ಆಧುನಿಕ ಮನುಎಂಬಂತೆ ಈರನ್‍ರವರು ರಚಿಸಿದ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ 1950ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ಸಂಚಿಕೆಯ `ಫಿಲ್ಮಿಂಡಿಯಾಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು (ಚಿತ್ರ 8).  ಅದರಲ್ಲಿ ಜನಿವಾರ, ಪಾದುಕೆ ಧರಿಸಿ ಕಂಕುಳಲ್ಲಿ ಸಂವಿಧಾನ ಹಿಡಿದಿರುವ ಅಂಬೇಡ್ಕರರ ಹಿಂದೆ, ಶೂದ್ರರು, ದಲಿತರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಿದ್ದರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಅಂಬೇಡ್ಕರರ ಕಾಲಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಲೇ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿನ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿನ ಇಬ್ಬರು ಜವಾನರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಾತ, `ಯಾರದು?’ ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಮತ್ತೊಬ್ಬಾತ, `ಅದು ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ನಮ್ಮ ಹೊಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.