Wednesday, May 12, 2021

`ದೀದಿ... ಓ ದೀದಿ...’

ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಈಗಷ್ಟೇ ಮುಗಿದಿವೆ. ಬಂಗಾಳಿ `ಖೇಲಾ ಹೋಬೆ’ (ಆಟ/ಪಂದ್ಯ ಆಡೋಣ) ಎನ್ನುವ ಮಾತು ಪ್ರತಿ ದಿನ ಬಿ.ಜೆ.ಪಿ.ಯವರು ಹಾಗೂ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿಗರು ಪರಸ್ಪರ ಹೇಳಿಕೊಂಡು `ರಾಜಕೀಯ ಕ್ರೀಡಾ ಪಟುಗಳು’ ತಾವೇನು ಕಡಿಮೆಯಿಲ್ಲವೆನ್ನುವಂತೆ ತೋಳು ತಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಚುನಾವಣಾ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಈ ಹೇಳಿಕೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಚರ್ಚೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದು ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿಯವರು ತಮ್ಮ ಬಿ.ಜೆ.ಪಿ. ಪರ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿಯವರನ್ನು ತಮ್ಮ ಭಾಷಣಗಳಲ್ಲಿ `ದೀದಿ... ಓ ದೀದಿ...’ ಎಂದು ಲೇವಡಿ ಮಾಡಿದ್ದು. ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ಸಂಸದೆ ಮೊಹುವಾ ಮೊಯ್ತ್ರಾರವರು ದೂರದರ್ಶನದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೊಂದರಲ್ಲಿ `ದೇಶದ ಪ್ರಧಾನಿಯಂತಹ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಬಳಸುವ ಮಾತುಗಳಲ್ಲ, ಅವರ ಈ ಲೇವಡಿ ರಸ್ತೆ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿರುವ ಪುಂಡ ಹುಡುಗನೊಬ್ಬ ಹಾದು ಹೋಗುವ ಹೆಂಗಸರನ್ನು ಕಂಡು ದೀದಿ... ಓ ದೀದಿ ಎಂದು ಛೇಡಿಸುವ ರೀತಿಯಿದೆ. ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರಿರುವ ರ್ಯಾಲಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಪದವಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮುಖ್ಯ ಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನು (ಲೇವಡಿ ಮಾಡುತ್ತಾ) ದೀದಿ ಓ ದೀದಿ ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದೆ? ಅವರು ಅದೇ ಮಾತನ್ನು ಅವರ ತಾಯಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಅಥವಾ ಅವರ ಸೋದರಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಅಥವಾ ಅವರು ಬಿಟ್ಟಿರುವ ಅವರ ಪತ್ನಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವರೆ? ಇತರ ಯಾರ ಬಗ್ಗೆಯಾದರೂ ಹಾಗೆ ಹೇಳುವರೆ? ಈ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು ನಮಗೆ ನಡತೆ, ಸಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಲಿಸುವರೆ? ಇದು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯೊಬ್ಬರು ಪದವಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮುಖ್ಯ ಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ನಿಕೃಷ್ಠವಾಗಿ, ಕೀಳುಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಲೇವಡಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ’ ಎಂದಿದ್ದರು.
ಈ ಪುರುಷ ಪ್ರಧಾನ ಸಮಾಜದ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಇರುವುದೇ ಕಡಿಮೆ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಲೋಕಸಭೆ, ವಿಧಾನಸಭೆ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಘಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಶೇ.33ರಷ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿಗಾಗಿ ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿ ಬಿಲ್ ತರಬೇಕೆನ್ನುವ ಒತ್ತಾಯ ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ರಾಜಕಾರಣ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಮಹಿಳೆಯರು ಪುರುಷರಿಂದ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಲಿಂಗ ತಾರತಮ್ಯ, ಲೈಂಗಿಕ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ, ಅಸಹನೆ, ಲೇವಡಿ ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿದೆ. ಪುರುಷರು ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿನ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಪದೇ ಪದೇ ಅವರ ಸ್ಥಾನ ರಾಜಕಾರಣವಲ್ಲ, ಅಡುಗೆ ಮನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿಯವರು ತಮ್ಮ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆಬದಿಯ ಫುಟ್‍ಪಾತ್ ಹೋಟೆಲೊಂದರಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಅಡುಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಬಾಣಲೆಯಲ್ಲಿ ತಾವೂ ಕೈಯಾಡಿಸಿ ಬೇಯುತ್ತಿದ್ದ ಆಹಾರ ತಿರುಗಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಫೋಟೊ ಹಾಕಿ ಬಿ.ಜೆ.ಪಿ.ಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಾ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಕೈಲಾಶ್ ವಿಜಯ್‍ವರ್ಗೀಯರವರು, `ದೀದಿ ಇನ್ನು ಐದು ತಿಂಗಳುಗಳನಂತರ ಹೇಗಿದ್ದರೂ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಲೇಬೇಕಾದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಈಗಲೇ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ’ ಎಂದು ಟ್ವೀಟ್ ಮಾಡಿದ್ದರು.
2021ರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿಯವರು ಹಿಂದೆಂದೂ ಇರದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಭೇದಭಾವದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಬಹುಶಃ ಎದುರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಬಳಸಿದ್ದ `ಬಂಗಾಳಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಮಗಳೇ ಬೇಕು’ ಎಂಬ ತನ್ನ ಚುನಾವಣಾ ಘೋಷವಾಕ್ಯವನ್ನು ಬಿ.ಜೆ.ಪಿ. ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ ಬಾಬುಲ್ ಸುಪ್ರಿಯೊ ಮೀಮ್ ಚಿತ್ರವೊಂದರಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅದರಲ್ಲಿ ಅಮಿತ್ ಶಾ, `ಮಗಳೆಂದಿಗೂ ಬೇರೆಯವರ ಸ್ವತ್ತು ಹಾಗೂ ಆಕೆಯನ್ನು ಈ ಬಾರಿ ಹೊತ್ತು ಸಾಗಿ ಹಾಕೋಣ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿರುವಂತೆ ಇರುವ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಟ್ವೀಟ್ ಮಾಡಿದರು. ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ `ಮಗಳು’ ಎನ್ನುವ ಪದವನ್ನು ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾಗಿ, ಪ್ರೀತಿ ಪ್ರೇಮದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡರೆ, ಬಿ.ಜೆ.ಪಿ.ಯವರು ಅದನ್ನು `ಪರರ ಸ್ವತ್ತು’ ಎನ್ನುವಂತೆ ಬಳಸಿದರು. ಬಹಳಷ್ಟು ಜನ ಆ ಟ್ವೀಟ್ ವಿರೋಧಿಸಿದನಂತರ ಅದನ್ನು ಟ್ವಿಟರ್‍ನಿಂದ ಸುಪ್ರಿಯೊ ಅಳಿಸಿದರು ಹಾಗೂ `ನನಗೂ ಇಬ್ಬರು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ, ಹಾಗಾಗಿ ನಾನು ಇತರ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳಿಂದ ಸ್ತ್ರೀ ದ್ವೇಷದ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಕಲಿಯಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ’ ಎಂದರು. ಬಾಬುಲ್ ಸುಪ್ರಿಯೊ ಅದೇ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸೋತರು, ಅದು ಬೇರೇ ಮಾತು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ ಅವರು, `ನಾನು ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿಯವರನ್ನು ಅವರ ಬಂಗಾಳದ ಗೆಲುವಿಗೆ ಅಭಿನಂದಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಜನರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು `ಗೌರವಿಸುವುದೂ’ ಇಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ನನಗೆ ತಿಳಿದಿರುವಂತೆ ಬಂಗಾಳದ ಜನರು ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡದೆ ಈ ಭ್ರಷ್ಟ, ನಾಲಾಯಕ್, ಅಪ್ರಮಾಣಿಕ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಮತ ನೀಡಿ ಒಬ್ಬ ಕ್ರೂರಿ ಹೆಣ್ಣು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬರುವಂತೆ ಮಾಡಿ ಒಂದು ಚಾರಿತ್ರಿಕ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ನಾನು ಕಾನೂನು ಗೌರವಿಸುವ ನಾಗರಿಕನಾಗಿ ಈ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ದೇಶದ ಜನರ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು `ಒಪ್ಪುತ್ತೇನೆ’ ಅಷ್ಟೆ. ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚೂ ಇಲ್ಲ, ಕಡಿಮೆಯೂ ಇಲ್ಲ’ ಎಂದೂ ಸಹ ಟ್ವೀಟ್ ಮಾಡಿದ್ದರು.
ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿಯವರ ಎಡ ಕಾಲಿಗೆ ಪೆಟ್ಟಾಗಿ ಅವರು ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ಗಾಲಿಕುರ್ಚಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಕುಳಿತು ಮಾಡಿದ್ದು ಹಾಗೂ ಬ್ಯಾಂಡೇಜ್ ಮಾಡಿದ್ದ ಅವರ ಕಾಲಿನ ಪ್ರದರ್ಶನ ಎಲ್ಲಿ ಅನುಕಂಪದ ಮತವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗುವುದೋ ಎಂಬ ಆತಂಕ ಬಿ.ಜೆ.ಪಿಯವರಿಗಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕೇ ಬಿ.ಜೆ.ಪಿ. ನಾಯಕ ದಿಲೀಪ್ ಘೋಷ್‍ರವರು, `ಆಕೆ ಸೀರೆ ಉಟ್ಟು ಒಂದು ಕಾಲನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ ಮತ್ತೊಂದು ಕಾಲನ್ನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತೋರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆ ರೀತಿ ಸೀರೆ ಉಟ್ಟವರನ್ನು ನಾನೆಲ್ಲೂ ನೋಡಿಲ್ಲ. ಆ ರೀತಿ ಕಾಲನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬೇಕಿದ್ದಲ್ಲಿ ಸೀರೆ ಏಕೆ ಉಡಬೇಕು, ಬದಲಿಗೆ ಬರ್ಮುಡಾ ಚಡ್ಡಿ ಧರಿಸಿದರೆ ಇನ್ನೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬಹುದಲ್ಲವೆ?’ ಎಂದು ಸಾವಿರಾರು ಜನರ ಮುಂದೆ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲಿಂದ ಲೇವಡಿ ಮಾಡಿದ್ದರು.
ಸ್ತ್ರೀ ದ್ವೇಷದ ಹೇಳಿಕೆ, ನಡವಳಿಕೆಗಳು ಬಂಗಾಳದ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದಲ್ಲ. ಎಲ್ಲ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ, ದಿನನಿತ್ಯದ ರಾಜಹಕಾರಣದಲ್ಲೂ ಈ ರೀತಿಯ ನಡವಳಿಕೆ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದು ಎಲ್ಲ ಪಕ್ಷಗಳ ಮಹಿಳೆಯರೂ ಇದಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಮೋದಿಯವರ `ದೀದಿ... ಓ ದೀದಿ’ ಹೇಳಿಕೆ ಮಾತ್ರ ಹೆಚ್ಚು ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿದ್ದು ಆ ಕುರಿತಂತೆ ನನ್ನ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಂದ ಪಿ.ಮೊಹಮ್ಮದ್‌, ದಿನೇಶ್‌ ಕುಕ್ಕುಜಡ್ಕ, ಅಲೋಕ್‌  ಮತ್ತು ಆಯೆಷಾ ಹಸೀನಾರವರ (ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಯಾರದೆಂದು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ) ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ.








Monday, March 08, 2021

ಲಿಂಗ ತಾರತಮ್ಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು

 ನನ್ನ ಕೃತಿ ʻವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ - ಚರಿತ್ರೆʼ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಅಧ್ಯಾಯ ಹಾಗೂ ʻಪ್ರಜಾವಾಣಿʼಯಲ್ಲಿನ ಆ ಕೃತಿ ಕುರಿತ ಶ್ರೀ ಎಸ್.ಆರ್.ವಿಜಯಶಂಕರರವರ ವಿಮರ್ಶೆ:

https://antaragange.blogspot.com/2021/02/blog-post.html


ಕೊರೊನಾದಿಂದಾಗಿ ಲಾಕ್‍ಡೌನ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೊರೊನಾ ಹಾಗೂ ಲಾಕ್‍ಡೌನ್ ಕುರಿತಂತೆ ಬಹಳಷ್ಟು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ಪ್ರಕಟವಾದವು, ಈಗಲೂ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ:
1.    ಕೊರೊನಾದೊಂದಿಗೆ ಸಹಜೀವನ ನಡೆಸಬೇಕು ಎಂಬ ಹೇಳಿಕೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಹಲವಾರು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಡ ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯ ಕಡೆಗೆ ಕೈದೋರುತ್ತಾ, `ನಾನು ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಈ ಕೊರೊನಾದೊಂದಿಗೆ ಸಹಜೀವನ ನಡೆಸಿ ಅಭ್ಯಾಸವಾಗಿದೆ' ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದರೆ ಮತ್ತೊಂದು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಂಡ, `ಇಪ್ಪತೆರಡು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಈ ಕೊರೊನಾ ಅಟ್ಕಾಯಿಸಿಕೊಂಡು ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತವಾಗಿಯೇ ಇದ್ದೇನೆ' ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
2.    ಕೊರೊನಾದಿಂದ ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಕಟವಾದ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರವೊಂದರಲ್ಲಿ `ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದ್ರೆ? ಅದು ಇವಳನ್ನು ಮದ್ವೆಯಾದಾಗಿನಿಂದಲೂ ಇದೆ, ನೆಮ್ಮದಿಯಾಗಿ ಉಸಿರಾಡಿಲ್ಲ..!' ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಗಂಡ.
3.    `ಹೆದ್ರಕೋಬೇಡಿ... ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಹೆಂಡತಿಯೇ... ಬ್ಯೂಟಿ ಪಾರ್ಲರ್ ಬಂದ್ ಇದ್ದುದರಿಂದ ಈ ರೀತಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ..!'
4.    ಬಹಳಷ್ಟು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಲಾಕ್‍ಡೌನ್ ಪರಿಣಾಮದಿಂದಾಗಿ ಕಚೇರಿಗಳು ಮುಚ್ಚಿದ್ದರಿಂದ ಹಾಗೂ ಬಹಳಷ್ಟು ಜನ `ವರ್ಕ್ ಫ್ರಂ ಹೋಮ್' ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಗಂಡಂದಿರು ಪಾತ್ರೆ ತೊಳೆಯುವುದು, ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವುದು, ಬಟ್ಟೆ ಒಗೆಯುವುದು ಮುಂತಾದುವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ ಹೆಂಡತಿಯರು ಆರಾಮಾಗಿ ಕೂತು ಟಿ.ವಿ. ನೋಡುತ್ತಿರುವ ಅಥವಾ ಓರಗೆಯ ಹೆಂಗಸರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ `ಇನ್ನೂ ಈ ಲಾಕ್‍ಡೌನ್ ಮುಂದುವರಿಯಲಿ' ಎನ್ನುತ್ತಿರುವ ದೃಶ್ಯಗಳಿದ್ದವು. ಹೆಂಡತಿಯರನ್ನು ಇಲ್ಲಿ `ಸ್ಯಾಡಿಸ್ಟ್' ಆಗಿ ತೋರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಾಗಿದ್ದವು.
5.    `ವರ್ಕ್ ಫ್ರಂ ಹೋಮ್'ನಲ್ಲಿ ಹೆಂಡತಿ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಲ್ಯಾಪ್‍ಟಾಪ್ ಮುಂದೆ ಕುಳಿತು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ ಗಂಡ, `ಪೆಟ್ರೋಲ್ ಉಳಿತಾಯಕ್ಕಿಂತ ... ಬ್ಯೂಟಿಪಾರ್ಲರ್ರು, ಕಾಸ್ಮೆಟಿಕ್ಸ್, ಡ್ರೆಸ್ಸು, ಅಲಂಕಾರದಲ್ಲೇ ಉಳಿತಾಯ ಜಾಸ್ತಿ..' ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.


ಇವು ಕೆಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳಷ್ಟೇ, ಇದೇ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಬಹಳಷ್ಟು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ, ಸೋಶಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿದಾಡಿವೆ. ಈ ರೀತಿಯ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರಲ್ಲಿ ನಗು ತರಿಸಿರಬಹುದು. ಆ ನಗುವಿನ ಹಿಂದೆಯೂ ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ರಾಜಕಾರಣವಿದೆ. ಕೊರೊನಾವನ್ನು ಹೆಣ್ಣಿಗೆ, ಹೆಂಡತಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿರುವ ಮೆಟಾಫರ್ ಈ ಸಂದರ್ಭದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಷ್ಟೆ. ಈ ಮೆಟಾಫರ್‍ಗಳು ಶತಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಪುರುಷ ಪ್ರಧಾನ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಗೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಬಂದಿವೆ. ಸುಪ್ತ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯವೆಂಬಂತೆ ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿರುವ ಪುರುಷ ಮೇಲುಗೈ ಮನೋಭಾವ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಬೇಕಷ್ಟೆ. ಈ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ಇಡೀ ಸಮಾಜದ ಸಮುದಾಯದ ಆಳವಾಗಿ ಬೇರೂರಿರುವ ಮನೋಭಾವದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ಹೌದು. ಇಲ್ಲಿ ಕುತೂಹಲಕರ ವಿಷಯವೆಂದರೆ ಮಹಿಳಾ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರು ಏಕೆ ಈ ರೀತಿಯ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲಿಲ್ಲ? ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದಾರೆ. ಇರುವ ಕೆಲವರಿಗೆ ಏಕೆ ಆ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಂಡಸರೊಂದಿಗೆ ಪೈಪೋಟಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಇಂದಿನ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿಯೇ ಬಹಳಷ್ಟು ಕಾರ್ಟೂನ್ ಚಾನೆಲ್‍ಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತರಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಕಾರ್ಟೂನ್ ಸೀರಿಯಲ್‍ಗಳು ಈಗಾಗಲೇ ಕುಟುಂಬ, ಸಮಾಜ, ಸಂಸ್ಕøತಿಯ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿರುವ ಲಿಂಗ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು, ರೂಢಮಾದರಿಗಳನ್ನು (ಸ್ಟೀರಿಯೋಟೈಪ್) ಮತ್ತಷ್ಟು ಮಕ್ಕಳ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮನದಟ್ಟುಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಈ ರೂಢಮಾದರಿಗಳ ನೆರಳಲ್ಲೇ ನಾವೆಲ್ಲಾ ಬಾಲ್ಯದಿಂದ ಬೆಳೆದಿರುವುದರಿಂದ ಈ ರೀತಿಯ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳನ್ನು ಓದಿದಾಗ/ನೋಡಿದಾಗ ನಗು ಬರಲು ಸಾಧ್ಯ.


1.    ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳೆಂದರೆ ತಗ್ಗಿ ಬಗ್ಗಿ ನಡೆಯಬೇಕು. – ಇರಾನಿನ ನಾಹಿದ್ ಜಮಾನಿಯವರ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ


ಹೆಣ್ಣಿನ ಬಗೆಗೆ ಆಕೆಯ ದಿನನಿತ್ಯದ ಬದುಕಿನ ಬಗೆಗೆ ಗ್ರೀಕ್ ಮಡಕೆ ಕುಡಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಕಾದಷ್ಟು ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಆಗಿನ ಕರಕುಶಲಗಾರರು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರಗಳು ಕಲೆಯಾದರೂ ಅವರಿಗೆ ಅದು ವ್ಯಾಪಾರವಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿತ್ತು. ಮಡಕೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಚಿತ್ರಗಳು ಅವುಗಳ ಮಾರಾಟವನ್ನೂ ಸಹ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದವಲ್ಲದೆ ಅಲ್ಲಿ ಕಲಾಕಾರನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಯಾವ ಚಿತ್ರ ಬರೆದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಗಂಡಸು ಸಾಹಿತ್ಯ, ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವ್ಯಂಗ್ಯ, ಲೇವಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಗುರಿಮಾಡಿರುವುದು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 7ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದಲೂ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಅರಿಸ್ಟೋಫೇನ್ಸ್‍ನನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಗ್ರೀಕ್ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣನ್ನು ವ್ಯಭಿಚಾರಿ, ಕಳ್ಳತನದಲ್ಲಿ ವೈನ್ ಕುಡಿಯುವವಳು, ಸೋಮಾರಿ ಮತ್ತು ಸಾಕಷ್ಟು ಸಮಯ ನೆರೆಹೊರೆಯ ಹೆಂಗಸರೊಂದಿಗೆ ಗೊಡ್ಡುಹರಟೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವವಳು ಎಂಬುದಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಡಕೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಹೆಣ್ಣಿನ ಕುರಿತಾದ ವ್ಯಂಗ್ಯದ ಮತ್ತು ಲೇವಡಿಯ ಚಿತ್ರಗಳ ಕುರಿತಂತೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಂಶೋಧನೆ, ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿರುವ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರೆ ಮಿಶೆಲ್ ಈ ಕುರಿತಂತೆ ನಾಗರಿಕತೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗಿನಿಂದಲೂ ಹೆಣ್ಣಿನ ಬಗೆಗಿನ ಗಂಡಸಿಗೆ ಇರುವ ಆತಂಕದ ಕುರಿತಂತೆ ತಮ್ಮದೇ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಗ್ರೀಕ್‍ನ ಮಡಕೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹೆಣ್ಣಿನ ಬಗೆಗಿನ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಆಕೆಯ ಮೇಲೆ ತಾನು ಆರೋಪಿಸಿರುವ ಇದೇ ನಾಲ್ಕು ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತಂತೆ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಿಶೆಲ್ ಹೇಳುವಂತೆ ಗಂಡಿಗೆ ಹೆಣ್ಣಿನ ಕಾಮ, ಆಕೆಯ ಸ್ವಚ್ಛಂದತೆ ಆತಂಕ, ಹೆದರಿಕೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಆತಂಕ, ಹೆದರಿಕೆ ಈ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಬಂದಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
***


ಕುಟುಂಬ ಹಾಗೂ ಸಮಾಜವು ತನ್ನಲ್ಲಿದ್ದ ಶತಶತಮಾನಗಳ ಪುರುಷ ಪ್ರಧಾನ ಭಾವನೆಯನ್ನು ತನ್ನೆಲ್ಲ ಆಚರಣೆ, ನಡವಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದು ಅದನ್ನೇ ಮಗು ಹುಟ್ಟಿದಾಗಿನಿಂದ ಅದರ ಮೇಲೆ ಹೇರುತ್ತಿದೆ. ಹೆಣ್ಣು ಮಗು ಹೇಗೆ ತಗ್ಗಿಬಗ್ಗಿ ನಡೆಯಬೇಕು, ಯಾವ್ಯಾವ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು, ಯಾವ ರೀತಿ ಮಾತನಾಡಬೇಕು, ಯಾವ ರೀತಿಯ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು, ಅವರ ಹಕ್ಕುಗಳ್ಯಾವುವು, ಯಾವುವಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಆನಂತರ ಬಂದ ಸಿನೆಮಾ ಹಾಗೂ ದೂರದರ್ಶನಗಳು ಸಹ ಅದನ್ನೇ ಮಾಡುತ್ತಾ ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಿವೆ. ಆದರೆ ದೂರದರ್ಶನ ಬಂದನಂತರ  ಹಾಗೂ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗೇ ಇರುವ ಹಲವರು ಕಾರ್ಟೂನು ಚಾನೆಲ್‍ಗಳನ್ನು ಮಕ್ಕಳು ಅತ್ಯಂತ ಸಣ್ಣ ವಯಸ್ಸಿನಿಂದ ನೋಡುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತರವಾಗುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಅಂಶಗಳು ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲೆ ಲಿಂಗ ತಾರತಮ್ಯತೆ ಕುರಿತಂತೆ ಹಾಗೂ ರೂಢಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಮನದಟ್ಟು ಮಾಡುತ್ತವೆ ಎನ್ನುವುದರ ಕುರಿತು ಬಹಳಷ್ಟು ಸಂಶೋಧನೆಗಳಾಗಿವೆ.
ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಮೊದಲ 18 ತಿಂಗಳುಗಳೊಳಗೆ ತಮ್ಮನ್ನು ಹೆಣ್ಣು ಅಥವಾ ಗಂಡು ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆನ್ನುವುದನ್ನು ಕಲಿಯಲಾರಂಭಿಸುತ್ತವೆ. ಆ ಸಮಯದಿಂದಲೇ ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣು ಅಥವಾ ಗಂಡುತನದ ಆಂತರಿಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳತೊಡಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು. ಮಕ್ಕಳಿಗೆ 2 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗುವ ಲಿಂಗ ವ್ಯತ್ಯಾಸದ ಅರಿವು ಅವರಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಗಂಡುಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಲ್ಲರು ಹಾಗೂ ಹೆಣ್ಣು ಮತ್ತು ಗಂಡುಗಳ ನಡುವಿನ ಜಗತ್ತಿನ ಅಂತರವನ್ನು ಹಾಗೂ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಗಂಡಿನ ಕೆಲಸ ಯಾವುದು, ಹೆಣ್ಣಿನ ಕೆಲಸ ಯಾವುದು, ಅವರ ನಡವಳಿಕೆ ಎಂಥದು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಸಹ ಗುರುತಿಸಬಲ್ಲರು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 2 ವರ್ಷದ ಕೆಳಗಿನ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಹುಡುಗಿಯರು ಬೊಂಬೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಟವಾಡಲು ಬಯಸಿದರೆ, ಹುಡುಗರು ಕಾರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಟವಾಡಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ; ಹುಡುಗಿಯರು ಅಳುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಹುಡುಗರು ತಳ್ಳುವುದು ಮುಂತಾದುವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಮಕ್ಕಳೇ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಆ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ಮಕ್ಕಳು ಅಮ್ಮ ಅಡುಗೆ ಮಾಡಿ, ಬಟ್ಟೆ ಒಗೆಯುತ್ತಾರೆ ಅಪ್ಪ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ, ಅಮ್ಮ ಊಟ ಬಡಿಸಿ ಪಾತ್ರೆ ತೊಳೆಯುತ್ತಾರೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನೂ ಸಹ ಹೇಳಬಲ್ಲರು. ಕ್ರಮೇಣ ಅವರು ತಮ್ಮ ಲಿಂಗ ಯಾವುದೆಂಬುದನ್ನು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡು ಅದು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿರುವ ಲಕ್ಷಣ ಹಾಗೂ ಅದನ್ನು ಬದಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೆಂಬುದು ಅವರಿಗೆ ಖಾತರಿಯಾದಂತೆ ಕುಟುಂಬ, ಸಮಾಜ, ಸಮವಯಸ್ಕ ಇತರ ಮಕ್ಕಳು ಹಾಗೂ ಬಾಹ್ಯ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವಂತಹ ಸಿನೆಮಾ, ಟಿ.ವಿ. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಂದಾಗಿ ತಮ್ಮ ಲಿಂಗಾಧಾರಿತ ಚಹರೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಮನದಟ್ಟು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನವರನ್ನೇ ಮಾದರಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಹುಡುಗಿಯರು ತಾಯಿಯನ್ನು ಹಾಗೂ ಹುಡುಗರು ತಂದೆಯನ್ನು ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಅವರನ್ನು ಅನುಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಈ ರೀತಿಯ ರೂಢಮಾದರಿಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಮನದಟ್ಟುಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಗೆಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಟಿ.ವಿ. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿಯೇ ಬಿತ್ತರಿಸುವಂತಹ ಟಿ.ವಿ. ಕಾರ್ಟೂನು, ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಲಿಂಗಭೇದವನ್ನು ಢಾಳಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಗಳು ಸಾಧಾರಣ ಕುಟುಂಬದವರಾಗಿದ್ದು ಬಹುಪಾಲು ಹೆಣ್ಣಿಗಿಂತ ಗಂಡು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಹಾಗೂ ಮೇಲುಗೈನವನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಬಹುಪಾಲು ಕತೆಗಳು ಸಾಧಾರಣ ಕುಟುಂಬಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಮಕ್ಕಳು ಅಂತಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಬಹುಬೇಗ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡುಬಿಡುತ್ತಾರೆ.
ಮಕ್ಕಳ ಮನರಂಜನೆಗೆ ಎಂದು ನಾವು ಭಾವಿಸುವ ಕಾರ್ಟೂನು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಅವು ಶಿಕ್ಷಣದ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಸಮಾಜ ಅಂಗೀಕರಿಸಿರುವ ಲಿಂಗಭೇದದ ಸಂದೇಶ ರವಾನಿಸುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಆ ಎಳೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳು ವಾಸ್ತವ ಮತ್ತು ಕಲ್ಪನೆಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನವರನ್ನೇ ಮಾದರಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಹುಡುಗಿಯರು ತಾಯಿಯನ್ನು ಹಾಗೂ ಹುಡುಗರು ತಂದೆಯನ್ನು ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಅವರನ್ನು ಅನುಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಸೀರಿಯಲ್ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಟೂನು ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ತಮ್ಮನ್ನು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡು ಅವುಗಳನ್ನು ಅನುಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಈ ಅನುಕರಣೆಯಿಂದಲೇ ಹುಡುಗರು ಹೆಣ್ಣನ್ನು ತನಗಿಂತ ಕೀಳೆಂದು ಕಾಣುವ ಹಾಗೂ ಹುಡುಗಿಯರು ಗಂಡನ್ನು ತನಗಿಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ, ಪ್ರಬಲನೆಂದು ಕಾಣುವ ನಡವಳಿಕೆ ಅವರ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಟೂನು ಸೀರಿಯಲ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಡು ಪಾತ್ರಗಳು (ಶೇ.75) ಹೆಣ್ಣು ಪಾತ್ರಗಳಿಗಿಂತ (ಶೇ.21) ಹೆಚ್ಚಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಸ್ಮರ್ಫ್ ಎಂಬ ಕಾರ್ಟೂನು ಸೀರಿಯಲ್‍ನಲ್ಲಿ 90 ಗಂಡು ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಹೆಣ್ಣು ಪಾತ್ರವಿದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ವೀಕ್ಷಕರು ಹೆಚ್ಚು ಬಾಲಕರೆನ್ನುವುದು; ಅದೇ ಸ್ತ್ರೀ ಪ್ರಧಾನ ಸೀರಿಯಲ್ ಆದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಬಾಲಕರು ವೀಕ್ಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚು ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿರುವ ಸ್ಟ್ರೀಕರ್ ಎಂಬ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಹೇಳುವಂತೆ, `ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಟೂನು ಸಿನೆಮಾಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಡು ಪಾತ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಣ್ಣು ಪಾತ್ರಗಳು ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತವೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಕಡಿಮೆ ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಪ್ರಧಾನ ಪಾತ್ರ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಅವು ಹೆಚ್ಚು ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಕತೆಯಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ನೀಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಗಂಡು ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಲ್ಲಿ ಬಾಲಿಶವಾಗಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತಿರುತ್ತವೆ'. ಆದರೆ ಅದೇ ಗಂಡು ಪಾತ್ರಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಕೌಶಲತೆ, ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ ಹೊಂದಿರುವಂತೆ, ಹೆಣ್ಣಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ರೋಷಾವೇಶ ಇರುವಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಹೆಣ್ಣು ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಆಕೆ ದುರ್ಬಲಳಂತೆ, ಆಕೆ ಕರುಣಾಮಯಿಯಂತೆ, ಆಕೆಗೆ ಆಶ್ರಯ, ರಕ್ಷಣೆಯ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇರುವಂತೆ ಹಾಗೂ ಅವರು ದಿನನಿತ್ಯದ ಸಾಧಾರಣ `ಪ್ರಮುಖವಲ್ಲದ' ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ನೂರಾರು ಕಾರ್ಟೂನ್ ಸೀರಿಯಲ್‍ಗಳಿವೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಲಿಂಗ ಅಸಮಾನತೆಯ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಮಕ್ಕಳು ಬಹಳ ಬೇಗ ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆಂದು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ತಿಳಿಸಿಕೊಟ್ಟಿವೆ. 8ರಿಂದ 13 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿರುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಕ ಲಿಂಗಾಧಾರಿತ ಮಾದರಿಗಳೇ ಕಾರ್ಟೂನು ಸೀರಿಯಲ್‍ಗಳಲ್ಲಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದರು. 


ಹುಡುಗ ಮತ್ತು ಹುಡುಗಿಯರು ನೋಡುವ ಕಾರ್ಟೂನು ಸೀರಿಯಲ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಹುಡುಗಿಯರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಅಂಶಗಳ ಸೀರಿಯಲ್ ನೋಡಲು ಬಯಸಿದರೆ ಹುಡುಗರು ಸಾಹಸದ, ಹಿಂಸೆಯ `ಡಿಶುಂ ಡಿಶುಂ' ಮಾದರಿಯ ಸೀರಿಯಲ್‍ಗಳನ್ನು ನೋಡಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಅವರಲ್ಲಿರುವ ಭಾವನೆಗಳ ಮತ್ತು ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳೇ ಕಾರಣ. ಮಕ್ಕಳ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕುಟುಂಬ ಹಾಗೂ ಪರಿಸರವೇ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಬಾಲಕರು ಕಣ್ಣೀರು ಹಾಕಿದರೆ, ಹೆದರಿಕೊಂಡರೆ ಮನೆಯವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿಯೇ `ಹೆಣ್ಣಿಗ'ನಾಗುತ್ತಾನೆ, ಹುಡುಗಿ ಜೋರುಮಾಡಿದರೆ `ಗಂಡುಬೀರಿ'ಯಾಗುತ್ತಾಳೆ; ಕಣ್ಣೀರು ಹಾಕುವುದು ಅವಳ `ಸಹಜ' ಗುಣವಾಗುತ್ತದೆ.


***


ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲೇ ಮಹಿಳಾ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರ ಸಂಖ್ಯೆ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯಿದೆ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಹಿಳಾ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರು. ಈ ಕಾರಣಗಳ ಅನ್ವೇಷಣೆಯೇ ಬಹಳಷ್ಟು ಅಧ್ಯಯನಗಳ ವಿಷಯವೂ ಆಗಿದೆ. ಚಿತ್ರ ಬರೆಯುವ ಮಹಿಳೆಯರು ಕಡಿಮೆಯೇನಿಲ್ಲ. ವಾಲ್ಟ್ ಡಿಸ್ನಿ ತನ್ನ ಕಾರ್ಟೂನು ಅನಿಮೇಶನ್ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲೀಕರಣದ ಮೊದಲಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವ, ಅವುಗಳಿಗೆ ಬಣ್ಣ ತುಂಬುವಂತಹ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರಮದಾಯಕ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದುದು ಬಹುಪಾಲು ಮಹಿಳೆಯರು (ವಾಲ್ಟ್ ಡಿಸ್ನಿ ಆ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಇತರ ಗಂಡಸರಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಸಂಬಳ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಗೂ ಅವರಿಗೆ ಅನಿಮೇಟರ್‍ಗಳಾಗಿ ಪದೋನ್ನತಿ ನೀಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಮ್ಮ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಕಾತಿಯಾ ಪೆರಿಯಾರವರು ತಮ್ಮ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ). 1930ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅನಿಮೇಶನ್ ಸಿನೆಮಾಗಳಿಗೆ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರು ಬೇಕೆಂದು ಡಿಸ್ನಿ ಜಾಹೀರಾತು ಕೊಟ್ಟಾಗ ಅದರಲ್ಲಿ `ಪುರುಷ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರು ಬೇಕಿದ್ದಾರೆ' ಎಂದು ಜಾಹೀರಾತು ನೀಡಿದ್ದನಂತೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಂಜುಳಾ ಪದ್ಮನಾಭನ್ ಮತ್ತು ಮಾಯಾ ಕಾಮತ್‍ರವರು ಮಾತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಸರುಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಡೆಕ್ಕನ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್‍ನ ಉಪಸಂಪಾದಕಿಯಾಗಿದ್ದ ಅದಿತಿ ದೆರವರು ಹೇಳಿದಂತೆ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅದರಲ್ಲೂ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಇಲ್ಲದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಯಾವುದೇ ಲಿಂಗ ತಾರತಮ್ಯವಲ್ಲ. ಅವರೇ ದಾಖಲಿಸಿರುವಂತೆ ಒಮ್ಮೆ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ ಆರ್.ಕೆ.ಲಕ್ಷ್ಮಣ್‍ರವರು, `ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರಾಗಬೇಕಾದರೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನಿಗೆ ರಾಜಕೀಯದ ಅತ್ಯಂತ ಮೂಲಭೂತ ಹಾಗೂ ಗಾಢ ಅರಿವಿರಬೇಕು, ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನವಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಸಂವಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿರುವಂತಹ ವಿನೋದ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿರಬೇಕು. ಇದೆಲ್ಲದರ ಜೊತೆಗೆ ಚಿತ್ರ ರಚನೆಯ ಕೌಶಲ್ಯವಿರಬೇಕು' ಎಂದಿದ್ದರು. `ಹಾಗಾಗಿ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರಾಗಲು ಈ ಎಲ್ಲ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಕಡಿಮೆ, ಹಾಗಾಗಿ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರಾಗುವಲ್ಲಿ ಏನೂ ಲಿಂಗ ತಾರತಮ್ಯವಿಲ್ಲ' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಅದಿತಿ ದೆ. ಮತ್ತೊಬ್ಬ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ ಉನ್ನಿ ಹೇಳುವಂತೆ, `ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರವೊಂದು ಜನರ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಲು ಅದನ್ನು ರಚಿಸಿದವರು ಹೆಣ್ಣೋ, ಗಂಡೋ ಎಂಬುದು ಮುಖ್ಯವಲ್ಲ. ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರೆಲ್ಲಾ ವಿಚಿತ್ರದ ಜನ ಹಾಗೂ ಈ ವೈಚಿತ್ರ್ಯವೆನ್ನುವುದು ಲಿಂಗ ತಟಸ್ಥವಾದುದು (ಜೆಂಡರ್ ನ್ಯೂಟ್ರಲ್). ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರಳಾದ ಮಂಜುಳಾ ಪದ್ಮನಾಭನ್ ಹೇಳುವಂತೆ ಆ ಸಮಯದ ಏಕೈಕ ಮಹಿಳಾ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರಳಾಗಿದ್ದುದು ಮಾಯಾ ಕಾಮತ್. ಆದರೂ ಆಕೆಯನ್ನು ವಿಶೇಷವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದೇ ವಿಷಾದ.


2.    ಭಾರತದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರಳೆಂಬ ಖ್ಯಾತಿಯ ಮಾಯಾ ಕಾಮತ್‍ರವರ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ.

 ಮಹಿಳಾ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಎಲ್ಲ ದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಮಹಿಳಾ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರು ಇದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಂನ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಡಾ.ಟಿಮ್ ಬೆನ್ಸನ್ ತಮ್ಮ ವೆಬ್‍ತಾಣದಲ್ಲಿ `ಈ 21ನೇ ಶತಮಾನದ ಬ್ರಿಟನ್ನಿನಲ್ಲೂ ನಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರ ಮಟ್ಟದ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರು ಏಕಿಲ್ಲ?' ಎಂದು ಕೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಕುರಿತು ಫೇಸ್‍ಬುಕ್‍ನಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬರೆದು ಫೇಸ್‍ಬುಕ್‍ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಕೇರಳದ ಆಯೆಷಾ ಹಸೀನಾ ಎಂಬಾಕೆಯನ್ನು ನಾನು ಕೇಳಿದಾಗ ಆಕೆ, `ಹೌದು ನಿಜ, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಮಹಿಳೆಯರಿದ್ದಾರೆ. ಕಾರಣ ನನಗೂ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ, ಬಹುಶಃ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಇಲ್ಲವೋ ಅಥವಾ ಅವರ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ವಿಡಂಬನೆಯಿಲ್ಲ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೋ ಅಥವಾ ಇಂದಿನ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ಅದರಿಂದ ಏನಾದರೂ ಆಪತ್ತು ಎದುರಾಗುವುದು ಎಂದಿರಬಹುದೇನೋ. ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಸಹ ಮಹಿಳಾ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರನ್ನು ಉದಾಸೀನ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ನಾನು ಮಾತ್ರ ನನ್ನ ಆತಂಕ ಮತ್ತು ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಅವು ಎಷ್ಟೇ ಗೌಣವೆನ್ನಿಸಿದರೂ ಸಹ ಇದರ ಮೂಲಕವೇ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ' ಎಂದರು.


3.    ಕೇರಳದ ಆಯೆಷಾ ಹಸೀನ್‍ರವರ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ.

 1940ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರಳಾದ ಡೇಲಿಯಾ ಮೆಸಿಕ್‍ರವರು (1906-2005) ತಮ್ಮ ಸ್ಟ್ರಿಪ್ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಣೆಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದಾಗ ಚಿಕಾಗೊ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನ್-ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನ್ಯೂಸ್ ಸಿಂಡಿಕೇಟ್ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಆಕೆಗೊಂದು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರಂತೆ, `ನಿಮ್ಮ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ನಾಯಕಿಯ ವೃತ್ತಿ ಬದಲಿಸಿ ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನೂ ಸಹ ಬದಲಿಸಿ' ಎಂದು. ಜಗತ್ತಿಗೆ ಆ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರಳು ಹೆಣ್ಣೆಂಬುದಾಗಿ ತಿಳಿಯಬಾರದೆಂದು ತನ್ನ ಹೆಸರಾದ ಡೇಲಿಯಾವನ್ನು `ಡೇಲ್' ಎಂದು ಬದಲಿಸಿದಳು. ಆಕೆಯ `ಬ್ರೆಂಡಾ ಸ್ಟಾರ್, ರಿಪೋರ್ಟರ್' ಸ್ಟ್ರಿಪ್ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿ 250ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು.


4.    `ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕರ್' ಖ್ಯಾತಿಯ ಲೀಸಾ ಡೊನ್ನೆಲಿಯವರ `ನೀನು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ' ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ.

 ಅಮೆರಿಕದ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ್ತಿ ಡಾ. ನಿಕೋಲಾ ಸ್ಟ್ರೀಟನ್ ಹೇಳುವಂತೆ, ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರವೆಂದರೆ ಯಾವುದೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸುವವರು ಗಂಡಸರು ಹಾಗೂ ಆ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಯಾರಿರಬೇಕು, ಯಾರಿರಬಾರದು ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸುವವರು ಅವರೇ. ಆಕೆ ಹೇಳುವಂತೆ, ಅವರಿಗೆ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಊಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಕೆಲವು ಗಂಡಸರ ಪ್ರಕಾರ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ವಿನೋದ ಪ್ರಜ್ಞೆಯೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ಯೆಯೆಂದರೆ ಈ `ವಿನೋದ ಪ್ರಜ್ಞೆ' ಎನ್ನುವುದು ಸಹ ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಸಂರಚನೆಯಾಗಿದೆ. ಲಾಕ್‍ಡೌನ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬ್ಯೂಟಿ ಪಾರ್ಲರ್‍ಗೆ ಹೋಗದ ಹೆಂಡತಿ ಗಂಡನಿಗೆ ಗುರುತುಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದಾಗಲೀ ಅಥವಾ ಕೊರೊನಾದೊಂದಿಗೆ ಸಹಬಾಳ್ವೆ ನಡೆಸಿ ಎಂದಾಗ, ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಇವಳೊಂದಿಗೆ ಸಹಬಾಳ್ವೆ ನಡೆಸುತ್ತಿಲ್ಲವೇ ಎನ್ನುವ ಮಾತು `ಗಂಡಸಿನ ವಿನೋದ ಪ್ರಜ್ಞೆ'ಯ ಉದಾಹರಣೆ.
ಇಂದು ಆನ್‍ಲೈನ್‍ನಲ್ಲಿ, ಸೋಷಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ `ಪುರುಷ ದ್ವಾರಪಾಲಕರು' ಇರುವುದಿಲ್ಲ. 

5.    ಪೆರು ದೇಶದ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ ಕಾರ್ಲಿನ್‍ರವರ `ಮೆರಿಟೋಕ್ರೇಸಿಯಾ' ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ.

 
ಅಮೆರಿಕದ ಲೀಸಾ ಡೊನ್ನೆಲ್ಲಿ ಎಂಬ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ್ತಿ ಈ ರೀತಿಯ ಪುರುಷ ಯಾಜಮಾನ್ಯ ಹಾಗೂ ಲಿಂಗ ತಾರತಮ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ತನ್ನ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳನ್ನೇ ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ. `ಫನ್ನಿ ಲೇಡೀಸ್: ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕರ್ಸ್ ಗ್ರೇಟೆಸ್ಟ್ ವಿಮೆನ್ ಕಾರ್ಟೂನಿಸ್ಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಧೇರ್ ಕಾರ್ಟೂನ್ಸ್' ಎಂಬ ಕೃತಿ ರಚಿಸಿರುವ ಆಕೆ ಅದರಲ್ಲಿ `ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕರ್' ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವ ಅಮೆರಿಕದ ಮಹಿಳಾ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಆಕೆ, `ಪುರುಷ ಪ್ರಧಾನ ಸಂಸ್ಕøತಿಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣಿನ ನಡುವೆ ಇರುವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಹಾಗೂ ಹೆಣ್ಣು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಕಷ್ಟಗಳ ಕುರಿತು ಚರ್ಚೆ ನಡೆಸುವುದು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದುದು. ನಾವು ಮಾತನಾಡದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ನಾನು ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೇ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿಹೇಳುವ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತೇನೆ. ಜನ ಇಂಥವುಗಳನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇಂಥ ಲಿಂಗತಾರತಮ್ಯದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ನಮ್ಮ ದಿನನಿತ್ಯದ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗುತ್ತಿರುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ನಾವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಂಥವುಗಳನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ಗುರುತಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದೇ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಫಲಿತವಾದಾಗ ಅಂಥವುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ. ನಾವು ಸಮಾನ ವೇತನದಂತಹ `ದೊಡ್ಡ' ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಬಹುದು, ಆದರೆ ದಿನನಿತ್ಯದ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಗಂಡುಹೆಣ್ಣಿನ ನಡುವಿನ ಸಣ್ಣ ನಡತೆ, ಮನೋಭಾವ ಮುಂತಾದುವುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಬದಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿದೆ' ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಆಕೆ ತಮ್ಮ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಹೆಣ್ಣು ಪಾತ್ರಗಳೇ ಮಾತನಾಡುವಂತೆ ರಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಮಹಿಳಾ ಹಕ್ಕಗಳ ಬಗೆಗಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಆ ಹೆಣ್ಣಿಗೆ ಧ್ವನಿಯೊಂದನ್ನು ನೀಡುತ್ತೇನೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಲೀಸಾ. `ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲ ಹೆಣ್ಣುಗಳೂ ಲಿಂಗ ತಾರತಮ್ಯದ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ದಿನನಿತ್ಯ ಎದುರಿಸುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತಾರೆ. ನನ್ನ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ನೋಡಿದಾಗ ಅವರಿಗೆ ತಾವು ಒಬ್ಬಂಟಿಯಲ್ಲ ಎನ್ನಿಸುತ್ತದೆ ಅಲ್ಲದೆ ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ಹೆಣ್ಣಿಗೆ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿವೆ ಎನ್ನುವುದು ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ. ನನ್ನ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ನಾನು ಜಗತ್ತನ್ನೇ ಬದಲಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೇ ಇರಬಹುದು, ಆದರೆ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗಬೇಕಾಗಿರುವುದು ಯಾವುದು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ನಾನು ನನ್ನ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ತೋರಿಸಿಕೊಡುತ್ತೇನೆ' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಲೀಸಾ ಡೊನ್ನೆಲ್ಲಿ.       

                                                                                                                                            ಡಾ.ಜೆ.ಬಾಲಕೃಷ್ಣ
                                                                                                                    ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ಹಾಗೂ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು
                                                                                                                                   ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಭಾಗ
                                                                                      ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ,  ಜಿ.ಕೆ.ವಿ.ಕೆ., ಬೆಂಗಳೂರು 560065

ಪ್ರತಿಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ : j.balakrishna@gmail.com



ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ದುರ್ಬಲಳು ಎನ್ನುವುದು ಒಂದು ತಪ್ಪು ಹೇಳಿಕೆ.


ನನ್ನ ʻಮೌನ ವಸಂತ - ಅದೃಶ್ಯವಾಗಿ ಅರಳಿದ ಮಹಿಳಾ ಕಥನಗಳುʼ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿನ ʻನನ್ನ ಮಾತುʼ

ಬಿಟ್ಟನೆಂದರೂ ಬಿಡದೀ ಮಾಯೆ!
ಬಿಡದಿದ್ದರೆ ಬೆಂಬತ್ತಿತ್ತು ಮಾಯೆ!
ಯೋಗಿಗೆ ಯೋಗಿಣಿಯಾಯಿತ್ತು ಮಾಯೆ!
ಸವಣಂಗೆ ಸವಣಿಯಾಯಿತ್ತು ಮಾಯೆ!
ಯತಿಗೆ ಪರಾಕಿಯಾಯಿತ್ತು ಮಾಯೆ!
ನಿನ್ನ ಮಾಯೆಗೆ ನಾನಂಜುವವಳಲ್ಲ
ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನದೇವ, ನಿಮ್ಮಾಣೆ
- ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿ


ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ದುರ್ಬಲಳು ಎನ್ನುವುದು ಒಂದು ತಪ್ಪು ಹೇಳಿಕೆ.
ಶಕ್ತಿ ಎನ್ನುವುದು ನೈತಿಕ ಸಾಮಥ್ರ್ಯವಾದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಗಂಡಸಿಗಿಂತ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ.
- ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧಿ

ಈ ಸಂಕಲನದಲ್ಲಿನ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ನಾನು ಒಮ್ಮೆಲೇ ಬರೆದಿದ್ದಲ್ಲ. ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಬರೆದ `ಅದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಅರಳಿದ ಮಹಿಳೆಯರ' ಕಥನಗಳು. ಡಾ.ಎಚ್.ಎಸ್.ಅನುಪಮಾರವರು ಇವುಗಳನ್ನು ಹೆಣ್ಣುಲೋಕದ ಅನಂತಮುಖಗಳು ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಶೋಷಣೆಗೊಳಗಾದ, ವಿಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾಧನೆಗೈದರೂ ಮೋಸ ಹೋದ, ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಅತಿಯಾದ ನೋವುಂಡ, ಬದುಕೇ ಒಂದು ಹೋರಾಟವಾದ ಅಥವಾ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಕೋಟಿಗಟ್ಟಲೆ ಹಣಗಳಿಸುವ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಮಾಧ್ಯಮವಾದ ಹೆಣ್ಣುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಾನು `ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣು ಶೋಷಣೆಗೊಳಗಾಗಿದ್ದಾಳೆ' ಎನ್ನುವ ಘೋಷಣಾ ವಿಚಾರದಿಂದ ಬರೆಯಲೇಬೇಕೆಂದು ಬರೆದ ಲೇಖನಗಳಲ್ಲ. ಆದರೆ ಈ ಪುರುಷ ಪ್ರಧಾನ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ `ಆಧುನಿಕ ನಾಗರಿಕತೆ'ಯ ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದಲೂ ಹೆಣ್ಣು ಎರಡನೇ ದರ್ಜೆಯ ನಾಗರಿಕಳಾಗಿರುವುದು ನಮ್ಮ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದಲೂ ನಮ್ಮ ಮನೆ, ಸುತ್ತಲ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ನಾವು ಕಾಣುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದೇವೆ. ನನ್ನಂತಹವರನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಾಡುತ್ತಿರುವ ಈ ಸುಪ್ತ ಗುಂಗೇ ನನ್ನಿಂದ ಈ ಲೇಖನಗಳು ಬರೆಯಿಸಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು.
ನನ್ನ ಬದುಕಿನ ಮೇಲೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ ಹೆಂಗಸರೆಂದರೆ ನನ್ನ ತಾಯಿ, ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ಮಗಳು. ಹಳ್ಳಿಯಿಂದ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಬಂದರೂ ತವರಿನಿಂದ ಬಳುವಳಿಯಾಗಿ ಪಡೆದ ಎಮ್ಮೆ ಹಸುಗಳನ್ನು ಸಾಕಿ, ಹಾಲು ಮಾರಿ ತಂದೆಯ ಗಳಿಕೆಗೆ ಕೂಡಿಸಿ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆದ ನನ್ನ ಅಮ್ಮ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಚತುರರಾಗಿದ್ದರು. ಅಪ್ಪ ಮನೆ ಕಟ್ಟಿಸಿದಾಗ ಅದರ ಹಣದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧ ನನ್ನದೇ ಸಂಪಾದನೆ ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು. ಕನ್ನಡವನ್ನು ಸರಾಗವಾಗಿ ಓದುತ್ತಿದ್ದ ಅಮ್ಮ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ, ವಾರಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಜಗತ್ತನ್ನು ಅರಿಯಬಲ್ಲವರಾಗಿದ್ದರು. ನನ್ನ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರೇಮದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿದ್ದ ಅಮ್ಮ ಒಂದು ದಿನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಪ್ರವಾಸ ಹೋಗಿದ್ದವರು ನನಗಾಗಿ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಮುಂದೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಕೊಂಡು ತಂದು ಕೊಟ್ಟರು. `ನಾನು ಓದುವ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಇವಲ್ಲ' ಎಂದು ಅವರ ಮೇಲೆ ಸಿಡುಕಿದ್ದೆ. ಅವರು ಇಲ್ಲವಾಗಿ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಾದರೂ ಆ ಘಟನೆಯ ನನ್ನ ನಡವಳಿಕೆಯ ಪಾಪಪ್ರಜ್ಞೆ ಇಂದಿಗೂ ನನ್ನನ್ನು ಕಾಡುತ್ತಲೇ ಇದೆ.
ನನ್ನ ಪತ್ನಿ ರೇಣುಕ ಅವರ ತಾಯಿ ತೀರಿಕೊಂಡಾಗ ತಾನು ಬಯಸದಿದ್ದರೂ ಕೋಲಾರದ ಮಹಿಳೆಯರೇ ನಡೆಸುವ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದರ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಬೇಕಾಯಿತು. ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಲಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ಆಕೆ ವಿಶೇಷ ಮಕ್ಕಳ ಹಾಗೂ ಕಲಿಯುವಿಕೆಯ ಕಷ್ಟ ಎದುರಿಸುವ ಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಹಾಗೂ ಅನುಭವ ಪಡೆದಿದ್ದುದರಿಂದ ಈ ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಳು. ಅಲ್ಲದೆ ಆ ಸಂಸ್ಥೆ ಬಡಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಒದಗಿಸಬೇಕೆಂಬ ಉದ್ದೇಶದಿಂದಲೇ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿತ್ತು. 1950ರ ದಶಕದಿಂದಲೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾಳಜಿ ಹೊಂದಿದ್ದ, ಬಡಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಿಗಬೇಕೆಂಬ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಸಂಸ್ಥೆಯದು. ಆದರೆ ಈಗ ಆ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಿಂತ ಹಣ ಲಪಟಾಯಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಆದ್ಯತೆ ಇರುವುದು ಕಂಡು ಬಂದಿತು, ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳು ಲೆಕ್ಕಪತ್ರಗಳ ಆಡಿಟ್ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಖರ್ಚು ಬೆಚ್ಚ ಸರಿಯಾದ ದಾಖಲೆಗಳಿರಲಿಲ್ಲ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಶುಲ್ಕದ ರಸೀದಿ ಪ್ರತಿಗಳಿರಲಿಲ್ಲ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಕಾರ್ಡಿನ ಮೇಲೆ ಶುಲ್ಕದ ವಿವರ ಬರೆದು ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು. ನನ್ನ ಪತ್ನಿ ಆ ಕಾರ್ಡ್‍ಗಳನ್ನು ತರಲು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದಾಗ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಾಲ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಹೆದರಿಸಿ ಅವುಗಳನ್ನು ತರಬೇಡಿ ಎಂದರು. ಎಂದು ಆಡಿಟ್ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಹಾಗೂ ಲಕ್ಷಾಂತರ ರೂಪಾಯಿ ಹಣ ಲೂಟಿಯಾಗಿರುವುದರ ಪುರಾವೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಳೋ ಅಂದೇ ಆಕೆಯನ್ನು ಆ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಹೊರಹಾಕುವ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆದವು. ಗೂಂಡಾಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೆದರಿಸಿದರು. ಕೊನೆಗೆ ಮುನಿಸಿಪಾಲಿಟಿಯ ಆಯುಕ್ತರು, ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, ಪೋಲೀಸ್ ಇಲಾಖೆಯವರನ್ನು ಶಾಮೀಲು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಅವರೆಲ್ಲ ಸೇರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಬಂದು ನನ್ನ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಹೆದರಿಸಿದರು. ಮೇಜು, ಕುರ್ಚಿ ಹೊರಗೆಸೆದು ದಾಂದಲೆ ನಡೆಸಿದರು (ಈ ಎಲ್ಲದರ ಫೋಟೊ, ವೀಡಿಯೋ ದಾಖಲೆಗಳಿವೆ); ಅತೀವ ಮಾನಸಿಕ ಹಿಂಸೆ ನೀಡಿದರು. ನನ್ನ ಪತ್ನಿಗೆ ಬೆಂಬಲಕ್ಕೆ ನಿಂತ ಶಿಕ್ಷಕರ ಮೇಲೆ ತಪ್ಪು ಕೇಸು ದಾಖಲಿಸಿ ಪೋಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗೆ ಕರೆಸಿದರು. ರಾತ್ರಿ ಒಂಭತ್ತು ಗಂಟೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಹಿರಿಯ (80 ವರ್ಷದ) ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಮಂಡಳಿಯ ಮಹಿಳೆ ಪೋಲಿಸ್ ಠಾಣೆಗೆ ಹೋಗಿ ಆ ಶಿಕ್ಷಕರನ್ನು ಬಿಡಿಸಿಕೊಂಡು ಬರಬೇಕಾಯಿತು.  ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆ ಸಹ ಭ್ರಷ್ಟರಿಗೇ ಬೆಂಬಲವಾಗಿ ನಿಂತು ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಮುಚ್ಚುವ ಹೆದರಿಕೆ ಹಾಕಿತು. ಸಹಕಾರ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಅದು ಜಿಲ್ಲಾ ನೋಂದಣಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಸುಪರ್ದಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಅವರಿಗೆ ಎಷ್ಟೇ ದೂರು ನೀಡಿದರೂ ಅವರೂ ಸಹ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಕೊನೆಗೆ ನನ್ನ ಪತ್ನಿ ಮುನಿಸಿಪಾಲಿಟಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಮೇಲೆ, ಜಿಲ್ಲಾ ನೋಂದಣಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಮೇಲೆ, ಶಿಕ್ಷಣಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಮೇಲೆ ಸ್ವಂತ ಖರ್ಚಿನಿಂದ ಉಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ದಾವೆ ಹೂಡಿದಳು. ಲಕ್ಷಾಂತರ ಅವ್ಯವಹಾರ ಮಾಡಿದ್ದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಮಹಿಳೆಯ ಮೇಲೆಯೂ ಸಹ ಉಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ದಾವೆ ಹೂಡಿದ್ದು ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಈಕೆ ಹೆದರಿಕೆ ಬೆದರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಜಗ್ಗುವುದಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಆಕೆ ಇದ್ದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಉಳಿಗಾಲವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅದೇ ಮುನಿಸಿಪಲ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಪೋಲಿಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಬೆಂಗಾವಲಿಗೆ ನಿಂತು ಗೋಪ್ಯವಾಗಿ ನನ್ನ ಪತ್ನಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಆಕೆಯೇ ಸರ್ವ ಸದಸ್ಯರ ಸಭೆ ಕರೆಯಬೇಕಿದ್ದರೂ ಆಕೆಗೇ ತಿಳಿಸದೇ ಸರ್ವ ಸದಸ್ಯರ ಸಭೆ ಕರೆದು ಹೊಸ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸಿ (ಮುನಿಸಿಪಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲರ್ ಒಬ್ಬರ ಪತ್ನಿ, ಆಕೆ ಆ ಸಂಘದ ಸದಸ್ಯಳಲ್ಲದಿದ್ದರೂ) ನನ್ನ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಉಚ್ಛಾಟಿಸಿದರು. ಗೋಪ್ಯ ಸಭೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ವಿಷಯ ತಿಳಿದ ನನ್ನ ಪತ್ನಿ ಜಿಲ್ಲಾ ನೋಂದಣಾಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ದೂರು ಕೊಟ್ಟರೂ, ಅವರೂ ಸಹ ಅವರ ಕಡೆಯೇ ಇದ್ದುದರಿಂದ ಯಾವ ಕ್ರಮವೂ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಆ ಸಭೆ ಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆಯೆಂದು ಪತ್ರ ಕೊಟ್ಟರು. ಆ ಸಭೆ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವೆಂದೂ, ಅದನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಬೇಕೆಂದು ನನ್ನ ಪತ್ನಿ ಸಿವಿಲ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ದಾವೆ ಹೂಡಿದ್ದಾಳೆ. ಭ್ರಷ್ಟರು ಆ ವಕೀಲರನ್ನೂ ಹೆದರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕೆಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಪತ್ರಕರ್ತರು ಅವರೊಟ್ಟಿಗೇ ಕೈ ಜೋಡಿಸಿದ್ದರೆ, ವಾಸ್ತವವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕರ ಮೇಲೆ ಬೇರೆ ಯಾವುದೋ ವಿಷಯದ ಪೋಲೀಸು ಕೇಸು ದಾಖಲಿಸಿ ಹೆದರಿಸಿ ತೊಂದರೆಕೊಟ್ಟರು.
ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನನ್ನ ಪತ್ನಿಯ ಛಲ, ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡುವ ಹುಮ್ಮಸ್ಸು ಹಾಗೂ ಸದೃಢ ಮನಸ್ಸು ನನ್ನನ್ನೇ ವಿಚಲಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಆಕೆ ಆಕೆಯ ತಾಯಿಯಂತೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಬಡಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣದ ಕಾಳಜಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾಳೆ. ಹಲವಾರು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸ್ವಂತ ಖರ್ಚಿನಿಂದ ಹೋಗಿ ಯಾವುದೇ ಪ್ರತಿಫಲ ನಿರೀಕ್ಷಿಸದೆ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಬೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಏನಾದರಾಗಲೀ ಈ ಭ್ರಷ್ಟರನ್ನು ಬಯಲಿಗೆಳೆಯಬೇಕು ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಿಗುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಮುಂದಾದ ಆ ಒಂಟಿ ಹೆಂಗಸಿನ ಎದುರು ಇಡೀ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೇ ತಿರುಗಿಬಿದ್ದಿತು. ಕೊನೆಗೆ ಊರಿನ ಹಿರಿಯ ವಕೀಲರು, ಶಾಸಕರೂ ಸಹ ಭ್ರಷ್ಟರ ಬೆನ್ನಿಗೇ ನಿಂತರು. ಒಮ್ಮೆ ನನ್ನ ಪತ್ನಿ ವಿಧಾನಸೌಧದಲ್ಲಿನ ಸಹಕಾರ ಸಂಘಗಳ ಆಯುಕ್ತರಾದ ಐ.ಎ.ಎಸ್. ಅಧಿಕಾರಿಗೆ ದೂರು ಕೊಡೋಣವೆಂದು ನನ್ನನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ದಳು. ಆತ ಒಬ್ಬ ಯುವಕ. ನಮ್ಮ ಹಿನ್ನೆಲೆ ತಿಳಿದು, `ನೋಡಿ ನೀವೊಬ್ಬ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಆಗಿದ್ದೀರಿ, ನಿಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳು ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸುಖ ಸಂತೋಷದ ಕುಟುಂಬ ನಿಮ್ಮದು. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ತೀರಾ ಹೊಲಸಾದದ್ದು. ನಿಮ್ಮ ಹೋರಾಟ ಮೆಚ್ಚಬೇಕಾದದ್ದೇ, ಆದರೆ ನೀವು ಎಷ್ಟೇ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ ಸೋಲುತ್ತೀರಿ. ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿನ ಸುಖ ಶಾಂತಿ ಏಕೆ ಹಾಳು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು? ನಿಮ್ಮ ದೂರನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ, ಅದನ್ನು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟವರಿಗೆ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಕಳುಹಿಸುತ್ತೇನೆ. ಆದರೆ ಪರಿಣಾಮ ಏನೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ' ಎಂಬ ಉಪದೇಶ ಮಾಡಿ ನನ್ನ ಪತ್ನಿಯ ದೂರು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ನಮ್ಮ ಎದುರಿಗೇ ಸಂಬಂಧಿಸಿದವರಿಗೆ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಹಾಕಿ ಕಳುಹಿಸಿದರು. ಅವರು ಹೇಳಿದಂತೆ ಏನೂ ಆಗಲಿಲ್ಲ. ಆ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಅವ್ಯವಹಾರ ಹಾಗೆಯೇ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಸುದ್ದಿಯಂತೆ ಹೆಂಗಸರೇ ನಡೆಸುವ ಆ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಹಣ ಲಪಟಾಯಿಸುವುದು ಸುಲಭ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಅದೇ ಮುನಿಸಿಪಾಲಿಟಿ ಹಾಗೂ ಪೋಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಕುಟುಂಬದ ಹೆಂಗಸರನ್ನೇ ಪದಾಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ಹುನ್ನಾರ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ನನ್ನ ಪತ್ನಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಹೂಡಿರುವ ಹಲವಾರು ದಾವೆಗಳು ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳಾದರೂ ಹಾಗೇ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿವೆ. ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಇಡೀ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿರುದ್ಧ ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡುತ್ತಿರುವ ನನ್ನ ಪತ್ನಿಯ ಉತ್ಸಾಹ ಇನ್ನೂ ಕುಂದಿಲ್ಲ, ಇಂದಲ್ಲ ನಾಳೆ ನ್ಯಾಯ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವ ಭರವಸೆ ಆಕೆಯದು.
ನನ್ನ ಮಗಳು ಅನನ್ಯ ಇಂದು ವಿಶ್ವದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ನಡೆಸಿ ಛಲದಿಂದ ಮಹಿಳಾ ವಿಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಶಾಲೆಯ ದಿನಗಳಿಂದಲೂ ಓದು ನನ್ನ ಮಗಳಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದದ್ದು. ರಾತ್ರಿಯ ಹೊತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಓದುತ್ತಿದ್ದ ಅವಳಿಗೆ ನಾವು ಓದಿದ್ದು ಸಾಕು, ಮಲಗು ಎಂದು ಒತ್ತಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೆವು. ಪರೀಕ್ಷೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಿನ ಬೆಳಗಿನ ಜಾವ 3 ಗಂಟೆಯಲ್ಲಿ ಅವಳ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿತ್ತು. ಎದ್ದು ನೋಡಿದರೆ ಓದುತ್ತಿದ್ದಳು. ಇಷ್ಟು ಬೇಗ ಏಕೆ ಎದ್ದೆ? ಎಂದು ಕೇಳಿದ್ದಕ್ಕೆ, `ನನ್ನ ಕನಸಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ತಕ್ಷಣ ಎಚ್ಚರವಾಯಿತು. ಆ ಉತ್ತರ ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದೇನೆ' ಎಂದಳು. 12ನೇ ತರಗತಿ, ಸಿ.ಇ.ಟಿ., ಎ.ಐ.ಇ.ಇ.ಇ. ಎಲ್ಲ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಂಕ ಪಡೆದು ಸುರತ್ಕಲ್‍ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಬಿ.ಟೆಕ್. ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್ ಸೇರಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದಳು. ಹುಡುಗಿಯರು ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್ ಮಾಡುವುದು ಬೇಡ, ದೈಹಿಕ ಶ್ರಮ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ ಅಲ್ಲದೆ ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಇತರ ಸಹಪಾಠಿ ಹುಡುಗಿಯರು ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸೈನ್ಸ್ ತಗೋ ಬೇಗ ಕೆಲಸ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂಬೆಲ್ಲಾ ಹೆದರಿಕೆಯ ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ಹಲವರು ನೀಡಿದರು. ಆದರೆ ನಾವು ಅವಳ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸಿದೆವು. ಹೈಸ್ಕೂಲಿನಲ್ಲಿ ಶಾಲೆಗೇ ಮೊದಲು ಬಂದಂತೆ ಬಿ.ಟೆಕ್.ನಲ್ಲೂ ಸಹ ಇಡೀ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಮೊದಲು ಬಂದಳು. ಸುರತ್ಕಲ್‍ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ ಚಿನ್ನದ ಉಂಗುರ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ನನ್ನ ಮಗಳು ಅವಳ ಬೆರಳಿನ ಅಳತೆ ಕೊಡಲು ಕಚೇರಿಗೆ ಹೋದಾಗ ಅಲ್ಲಿನ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಬೆರಳು ಸಣ್ಣದಿದೆ, ನಿನ್ನ ಹೆಬ್ಬೆರÀಳಿನ ಗಾತ್ರ ಕೊಡು ಉಂಗುರ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಚಿನ್ನವೂ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದ್ದರಂತೆ! ಆಕೆ ಆ ಉಂಗುರವನ್ನು ಒಂದು ದಿನವೂ ಧರಿಸಿದ್ದಿಲ್ಲ. ವಾಸ್ತವವೆಂದರೆ ಅವಳಿಗೆ ಚಿನ್ನದ ಮೇಲೆ ಯಾವ ವ್ಯಾಮೋಹವೂ ಇಲ್ಲ. ಇಂದೂ ಸಹ ಅವಳ ಬಳಿ ಎರಡು ಗ್ರಾಂ ಚಿನ್ನ ಸಹ ಇಲ್ಲ.
ಆಕೆ ಸುರತ್ಕಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ವರ್ಷದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದಾಗಲೇ ಜರ್ಮನ್ ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ಎಕ್ಸ್‍ಚೇಂಜ್ ಸರ್ವೀಸ್ (ಡಿ.ಎ.ಎ.ಡಿ.) ಫೆಲೋಶಿಪ್ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಪರೀಕ್ಷೆ ಬರೆದು ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ ಮೂರು ತಿಂಗಳು ಜರ್ಮನಿಯ ಕಾಲ್ರ್ಸ್‍ರೂಹೆ ಇನ್‍ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ ಅವಕಾಶ ದೊರಕಿತು. ಅಲ್ಲಿನ ಅಧ್ಯಯನ, ಸಂಶೋಧನೆ ಅವಳ ಮುಂದಿನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಬದುಕನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು.
ಬಿ.ಟೆಕ್. ಮುಗಿಸಿ ಉನ್ನತ ವ್ಯಾಸಂಗಕ್ಕಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್, ಆಕ್ಸ್‍ಫರ್ಡ್ ಮುಂತಾದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಿಗೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದಳು. ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‍ನಲ್ಲಿ ಪಿಎಚ್.ಡಿ.ಗೆ ಅವಕಾಶ ದೊರೆತು ಭಾಗಶಃ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ ನೀಡುವುದಾಗಿ ಪತ್ರ ಬರೆದರು. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಆಕ್ಸ್‍ಪರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಫೀಲಿಕ್ಸ್ ಫೆಲೋಶಿಪ್ (ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಆರು ಜನಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಈ ಫೆಲೋಶಿಪ್ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ) ದೊರೆತು ಪಿಎಚ್.ಡಿ.ಗೆ ಆಕ್ಸ್‍ಫರ್ಡ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಳು ಹಾಗೂ ಆ ವಿಷಯವನ್ನು ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಕ್ಕೆ ತಿಳಿಸಿದಳು. ಅವರೂ ಸಹ ಆಕೆಗೆ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ (ಹಾನರರಿ ಸ್ಕಾಲರ್) ಗೌರವ ನೀಡಿದರು. ಆಕ್ಸ್‍ಫರ್ಡ್‍ನಲ್ಲಿ ಪಿಎಚ್.ಡಿ. ಮಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ ಜರ್ಮನಿಯ ಯುವವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ `ಫಾಲಿಂಗ್ ವಾಲ್ಸ್' ಸಂಶೋಧನಾ ಮಂಡನೆ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಮೂವರಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯವಳಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ, ಈ ರೀತಿ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ನೂರು ಯುವ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳಾಗಿ ಜರ್ಮನಿಯ ಬರ್ಲಿನ್‍ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಂತಿಮ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ತನ್ನ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಂಡಿಸಿದಳು.
2015ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಫೆಡರೇಶನ್ ಆಫ್ ವಿಮೆನ್ ಗ್ರಾಜುಯೇಟ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡಳು. ಪಿಎಚ್.ಡಿ. ಮುಗಿಸಿ ಅಮೆರಿಕದ ಬಾಸ್ಟನ್‍ನಲ್ಲಿನ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಮಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್ ಇನ್‍ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಯಲ್ಲಿ ಪೋಸ್ಟ್ ಡಾಕ್ಟರಲ್ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ಲಿಂಡ್‍ಮನ್ ಪೋಸ್ಟ್ ಡಾಕ್ಟೊರಲ್ ಫೆಲೋಶಿಪ್ ಪಡೆದುಕೊಂಡಳು. ಈಗ ಸಧರ್ನ್ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ಮತ್ತು ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರೊಫೆಸರ್‍ಶಿಪ್ ಹುದ್ದೆ ಪಡೆದಿರುವ ಅವಳಿಗೆ ಡಬ್ಲ್ಯು.ಐ.ಎಸ್.ಇ. (ವಿಮೆನ್ ಇನ್ ಸೈನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್) ಗ್ಯಾಬಿಲಾನ್ ಅಸಿಸ್ಟೆಂಟ್ ಪ್ರೊಫೆಸರ್‍ಶಿಪ್ ಹಾಗೂ ಅಂತರಶಿಸ್ತೀಯ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಪ್ರೊವೋಸ್ಟ್ ಫೆಲೋಶಿಪ್ ಸಹ ದೊರೆತಿದೆ.
ಅನನ್ಯಳ ಸಾಧನೆ ಅಧ್ಯಯನ, ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ಅವಳ ಹೆಸರಿನಂತೆ ಅನನ್ಯಳಾಗಿರುವ ಅವಳ ಆಲೋಚನೆಗಳು, ಬದುಕುವ ವಿಧಾನ ಸರಳವಾದುದು. ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳ ತುಡಿತ ಅವಳ ಜೀವನೋತ್ಸಾಹವನ್ನು ಇಮ್ಮಡಿಗೊಳಿಸಿವೆ. ಆಕ್ಸ್‍ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಸಂಗಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗಿನಿಂದ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಸ್ವಾವಲಂಬಿಯಾಗಿರುವ ಆಕೆಯ ಸರಳ ದುಂದುವೆಚ್ಚವಿಲ್ಲದ ಬದುಕು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಮಗೂ ಮಾದರಿಯೆನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನಾಂಗೀಯ, ಲಿಂಗ ಭೇದವನ್ನು ಪ್ರತಿಭಟಿಸುವ ಆಕೆಯನ್ನು ನಾವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವಿದೇಶವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಇರುವಂತೆ ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಿರುತ್ತೇವೆ. ಬ್ಯಾಕ್‍ಪ್ಯಾಕ್ ಹಾಕಿಕೊಂಡು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ವಿಚಾರಸಂಕಿರಣ, ಸಮಾವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಂಟಿಯಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಿ ತನ್ನ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಬಂಧಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳ ಪಿಎಚ್.ಡಿ. ಮುಗಿಸಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಕೆಲದಿನಗಳ ಕಾಲ ಬಂದಿದ್ದಾಗ ಕಾಂಬೋಡಿಯಾಕ್ಕೆ ಒಬ್ಬಂಟಿಯಾಗಿ ಹೋಗಿ ಸಾಗರದಾಳದ ಡೈವಿಂಗ್ ಕಲಿತು `ಸರ್ಟಿಫೈಡ್ ಡೈವರ್' ಆದಳು. ಅಂಡಮಾನ್ ಪ್ರವಾಸಕ್ಕೆ ಅವಳನ್ನೂ ನಾವು ಕರೆದೊಯ್ದಿದ್ದಾಗ ನಾವು ಸಾಗರ ದಡದಲ್ಲೇ ಸ್ಕೂಬಾ ಡೈವಿಂಗ್ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅವಳು ಆಳ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾಗರ ತಳಕ್ಕೆ ಡೈವ್ ಮಾಡಿ ಬಂದಿದ್ದಳು.
ಆಕೆಗೆ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸಕ್ತಿ. ವರ್ಣಚಿತ್ರ ರಚಿಸುತ್ತಾಳೆ. ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಬಿಡಿಸಿದ್ದಾಳೆ. ಸುರತ್ಕಲ್‍ನಲ್ಲಿನ ವ್ಯಾಸಂಗದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ಮಹಿಳಾ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‍ಬಾಲ್ ತಂಡದ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಆಗಿ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ ದೇಶದ ಹಲವಾರು ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿಬಂದಿದ್ದಾಳೆ. ಆಕ್ಸ್‍ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‍ಬಾಲ್ ತಂಡದಲ್ಲೂ ಇದ್ದಳು. ನಾವು ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ ನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ಕಿ.ಮೀ.ಗೂ ಹೆಚ್ಚು ದೂರ ಸ್ವತಃ ವಾಹನ ಚಾಲನೆ ಮಾಡಿ ಅಮೆರಿಕ ತೋರಿಸಿದಳು.
ಇವರ ಪಟ್ಟುಬಿಡದೇ ಸಾಧಿಸಬೇಕೆಂಬ ಛಲ, ಜೀವನೋತ್ಸಾಹ, ಅನ್ಯಾಯದ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟ ನನಗೂ ಹಲವಾರು ಪಾಠಗಳನ್ನು ಕಲಿಸಿವೆ. ಆದುದರಿಂದಲೇ ಈ ಕೃತಿ ಈ ಮೂವರಿಗೆ ಅರ್ಪಣೆ.
ಈ ಕೃತಿಗೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಮುನ್ನುಡಿ ಬರೆದುಕೊಟ್ಟ ಡಾ.ಎಚ್.ಎಸ್.ಅನುಪಮಾರವರಿಗೆ, ಅಕ್ಕರೆಯಿಂದ ಮುದ್ರಿಸಿದ ಅವಿರತ ಪ್ರಕಾಶನದ ಗೆಳೆಯ ಹರೀಶ್‍ರವರಿಗೆ, ಮುದ್ರಕರಿಗೆ ಹಾಗೂ ನನ್ನ ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಸದಾ ಬೆಂಬಲವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವ ಹಲವಾರು ಗೆಳೆಯರಿಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು.
                                                                                                                                                    ಜೆ.ಬಾಲಕೃಷ್ಣ

# ಪ್ರತಿಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ: j.balakrishna@gmail.com



Wednesday, February 10, 2021

ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ದಕ್ಕಿದ ಆಕರ ಗ್ರಂಥ

ಪ್ರಜಾವಾಣಿಯಲ್ಲಿ (07/02/2021) ನನ್ನ ಕೃತಿ ʻವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ - ಚರಿತ್ರೆʼ ಕುರಿತಂತೆ ಪ್ರಕಟವಾದ ಎಸ್.ಆರ್.ವಿಜಯಶಂಕರರವರ ವಿಮರ್ಶೆ


ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ದಕ್ಕಿದ ಆಕರ ಗ್ರಂಥ

ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರದ ಉಗಮ-ವಿಕಾಸ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ, ಭಾರತೀಯ ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಅಪರೂಪದ ಕೃತಿ ಡಾ.ಜೆ.ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಅವರ ʻವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ – ಚರಿತ್ರೆʼ. ಬೆಂಗಳೂರು ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿರುವ ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಸ್ವತಃ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರು. ತಮ್ಮ ಕೃಷಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಬರಹಗಳು ಹಾಗೂ ಹಲವು ಅನುವಾದಿತ ಕೃತಿಗಳಿಂದ ಈಗಾಗಲೇ ಕನ್ನಡಿಗರಿಗೆ ಪರಿಚಿತರು.

ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿರುವ ಹದಿನೆಂಟು ಲೇಖನಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಈಗಾಗಲೇ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದವು. ಅವನ್ನೆಲ್ಲ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಪೋಣಿಸಿ, ಹೊಸದಾಗಿ ವಿವರಗಳನ್ನೂ ಬರೆದು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಕಲೆ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯಲು ಬೇಕಾದ ಆಕರ ಗ್ರಂಥವೊಂದನ್ನು ಅವರು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರ ಕಲಾ ಪ್ರಪಂಚ, ಅನಿಲ್ ಕುಮಾರ್‌ ಅನುವಾದಿಸಿರುವ ಜೋನ್‌ ಬರ್ಜರ್‌ ನ ವೇಸ್‌ ಆಫ್‌ ಸೀಯಿಂಗ್‌, ಕೆ.ವಿ.ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ, ರವಿಕುಮಾರ್‌ ಕಾಶಿ ಮೊದಲಾದವರು ಬರೆದ ಕಲಾಮೀಮಾಂಸೆಯ ಇತರ ಕೆಲವು ಕನ್ನಡ ಕೃತಿಗಳೊಡನೆ ಇದು ಕೂಡ ಆಕರ ಗ್ರಂಥವಾಗಿ ಉಪಯೋಗವಾಗಬಲ್ಲದು. ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳ ವಿಡಂಬನೆ, ಹಾಸ್ಯ, ವ್ಯಂಗ್ಯ ಧ್ವನಿ, ಪರೋಕ್ಷ ವಿಚಾರ ಪ್ರಚೋದಕ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾ ಈ ಕೃತಿ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಕಲಾಮೀಮಾಂಸೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತದೆ.

ಗುಹಾಂತರ ಚಿತ್ರಗಳು, ಗ್ರೀಕ್‌ ಕುಂಬಾರಿಕೆ ಕಲೆಯ ಆದಿಮ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಕನ್ನಡದ ಕೊರವಂಜಿ ಪತ್ರಿಕೆವರೆಗೆ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳ ವಿಕಾಸದ ಮಾಹಿತಿ ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಒಂದು ಮುಖ. ಜಾಗತಿಕ, ಭಾರತೀಯ ಮುಂತಾದ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆ ವಿವರಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾ ಬಾಲಕೃಷ್ಣರು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ಮಾಡಿರುವ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಸದ್ದಿಲ್ಲದೆ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿವರಗಳನ್ನೂ ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬರುವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ, ರಾಜಕೀಯ ಮನಃಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಸಹ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಬಹು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳ ಮೇಲಾಗುವ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಭಾವಗಳೂ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ.

ಹಿಟ್ಲರ್‌ ಬಗ್ಗೆ ಬಂದ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಾ ʻವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ಸರ್ವಾಧಿಕಾರ ಬಯಸುವವರಿಗೆ ಅವರೂ ಕೇವಲ ಮನುಷ್ಯರು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ದುರಂತವೆಂದರೆ ಬಹಳಷ್ಟು ರಾಷ್ಟ್ರ ನಾಯಕರಿಗೆ ಆ ರೀತಿ ನೆನಪಿಸುವುದು ಬೇಕಿಲ್ಲʼ ಎಂಬ ಬೆನ್‌ ಜೆನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ ನ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿಯೂ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳ ಬಗೆಗಿನ ನಮ್ಮ ಅರಿವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವಂತೆಯೂ ಇವೆ.

ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಿಟ್ಲರ್‌ ನನ್ನು ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ದುರ್ಬಲನೂ, ದಡ್ಡನೂ ಆದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಡೇವಿಡ್‌ ಲೋನ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹಿಟ್ಲರ್‌ ಗೆ ಇದ್ದ ದ್ವೇಷ ಮೊದಲಾದ ವಿವರಗಳು ಮತ್ತು ಪುಸ್ತಕದ ತುಂಬಾ ಇರುವ ಅಂತಹ ಅನೇಕ ವಿವರಗಳು ಅದರ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಮಾಡಿವೆ.


ಡಾರ್ವಿನ್‌ ಮತ್ತು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ, ಡಾ.ಅಂಬೇಡ್ಕರ್‌ ಮತ್ತು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ, ಶಂಕರ್‌ ವೀಕ್ಲಿಯ ಹುಟ್ಟು ಬೆಳವಣಿಗೆ – ಹೀಗೆ ಹಲವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಂಶಗಳ ಜತೆಗೆ ನೋಟು ಅಮಾನ್ಯೀಕರಣ, ಬಾಬರಿ ಮಸೀದಿ ಧ್ವಂಸ, ಲಿಂಗ ತಾರತಮ್ಯ ಮುಂತಾದ ವಿಭಾಗಗಳು ಚರಿತ್ರೆಗೆ ಸೇರುತ್ತಿರುವ ಹಲವು ವರ್ತಮಾನದ ವಿವರಗಳನ್ನೂ ದಾಖಲಿಸುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತವೆ.

ಟಿಪ್ಪು ಬಗೆಗಿನ ವಿಭಾಗದ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ನಿರೂಪಣೆಗೂ ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ವಿವರಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಜೇಮ್ಲ್‌ ಗಿಲ್‌ ರೇ ಅವರ ಟಿಪ್ಪು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳ ವಿವರಣೆ ಅದಕ್ಕೊಂದು ಉದಾಹರಣೆ. ಟಿಪ್ಪು, ಹುಲಿಯ ಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಭಾರತೀಯ ಶೌರ್ಯವನ್ನು ವಿಜೃಂಭಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಬ್ರಿಟಿಷರು ತಮ್ಮ ಶೌರ್ಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಸಿಂಹವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು, 1799ರಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪು ಸೋತ ಬಳಿಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಪರವಾಗಿ ಸಿಂಹವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. ಆ ಮೊದಲು 1791ರಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸ್‌ ಗಿಲ್‌ ರೇ ಅವರ ಕಮಿಂಗ್‌ ಆಫ್‌ ಮಾನ್ಸೂನ್‌ ಇನ್‌ ಸೆರಿಂಗಪಟಂ (ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ) ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕತ್ತಿ ಹಿಡಿದು ಕೋಟೆಯ ಮೇಲಿನಿಂದ ರಭಸದಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪೂ ಮೂತ್ರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ. ಆ ನೀರಿನ ವೇಗದ ಶಕ್ತಿಗೆ ಟೋಪಿ ಹಾರಿ, ಕತ್ತಿ ಜಾರಿ ಓಡುತ್ತಿರುವ ಕಾರ್ನ್‌ ವಾಲೀಸ್‌ ದೃಶ್ಯ, ಟಿಪ್ಪು ಶೌರ್ಯ, ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಇದ್ದ ಭಯ, ವಿಡಂಬನೆಗಳೆರಡನ್ನೂ ಕಾಣಿಸುವ ಚಿತ್ರ.

ರೋಗಿಯಾಗಿ ಮಲಗಿದ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಕೊಡಲು ವೈದ್ಯನಾಗಿ ಬರುವ ಡಾ.ಅಂಬೇಡ್ಕರ್‌ ಮೇಲೆ ಎಗರಾಡಿ ಹಲ್ಲೆ ಮಾಡುವ ರೋಗಿ ಹಿಂದೂ – ಹೀಗೆ ಹಲವು ಮರೆಯಬಾರದ, ಮರೆಯಲಾಗದ ಚಿತ್ರಗಳ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲೇ ವ್ಯಂಗ್ಯದ ಮೊನಚಿನ ಪರೋಕ್ಷ ಪಾಠವೂ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿದೆ. ಶಿಂಗಣ್ಣ ಖ್ಯಾತಿಯ ರಘುವಿನಿಂದ, ಆರ್.ಕೆ.ಲಕ್ಷಣ್‌, ಗುಜ್ಜಾರಪ್ಪ, ದಿನೇಶ್‌ ಕುಕ್ಕುಜಡ್ಕ, ಪ್ರಕಾಶ್‌ ಶೆಟ್ಟಿ – ಹೀಗೆ ಹಲವರ ವಿವರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಕೃತಿ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ, ಕಲಾ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಪೂರಕ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿದೆ.


 

Friday, January 29, 2021

ʻವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ – ಚರಿತ್ರೆʼ ಪುಸ್ತಕ ಕುರಿತಂತೆ ಡಾ. ಜಿ.ಆರ್.ರವರ ಬರೆಹ.

 ಹಿರಿಯರೂ, ಮಹಾನ್‌ ವಿದ್ವಾಂಸರೂ ಆಗಿರು ಡಾ.ಜಿ.ರಾಮಕೃಷ್ಣರವರು Ramakrishna Gampalahalli  ನನ್ನ ʻವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ – ಚರಿತ್ರೆʼ ಪುಸ್ತಕದ ಕುರಿತು ಫೆಬ್ರವರಿಯ ʻಹೊಸತುʼ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆದಿರುವುದು ನನಗೆ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಮತ್ತು ಗೌರವದ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಅವರ ಲೇಖನ ಇಲ್ಲಿದೆ:




ಈ ಕೃತಿ ನವಕರ್ನಾಟಕ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ರಿಯಾಯಿತಿಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ:

https://www.navakarnatakaonline.com/vyangyachitra-charitre-cartoon-history


ನಾನು ಓದಿದ ಪುಸ್ತಕ:


ರಾಮಾಯಣ – ಮಹಾಭಾರತಗಳಂತಹ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ಪಾತ್ರಗಳು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರಳ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದರೆ ಎಷ್ಟು ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಂಗಿಸಬಹುದಿತ್ತು ಇಲ್ಲವೇ ಲೇವಡಿ ಮಾಡಬಹುದಿತ್ತು ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿದರೆ ಅಗಾಧ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳ ಕಲ್ಪನೆ ಬರಲು ಸಾಧ್ಯ. ಮೊದಲಿಗೆ, ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಬೇರೆ ಮತ್ತು ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ವಿಶದಗೊಳಿಸಲು ರಚಿಸಲಾಗುವ ಚಿತ್ರಗಳು ಬೇರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಲೇಖಕ ಡಾ.ಜೆ.ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಒಂದೆಡೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಲಾಕಾರರಾಗಿದ್ದ ಶ್ರೀ ಎಂ.ಟಿ.ವಿ.ಆಚಾರ್ಯ ಅವರನ್ನು ಹೆಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಭೀಮ, ದುರ್ಯೋಧನ, ಮುಂತಾದವರ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಸಂದರ್ಭಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ರಚಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅವರ ಅಮೂಲ್ಯ ಕೃತಿಗಳು ಈಗ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅವರು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ರಚನೆಯನ್ನು ಅಂಚೆ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮುಖೇನ ಕಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಕೂಡ. ಹತ್ತು ತಲೆಗಳ ರಾವಣನ ಚಿತ್ರ ರಚಿಸುವವರು ಹಲವರಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಜೀವನದ ವಿವಿಧ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಕಟು ವಿಮರ್ಶೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗಲು ಅವನು ಯೋಗ್ಯನಾಗಿದ್ದನೆಂಬುದನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಆ ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನು ಕನಿಷ್ಠ ಗೆರೆಗಳ ಮೂಲಕ ಚಿತ್ರಿಸಿದರೆ ಹೇಗಿರುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲವೆ? ವಾಸ್ತವವೆನಿಸುವಂತೆ ಅವನ ಚಿತ್ರ ಬರೆಯುವುದಕ್ಕಿಂತ ತೀರಾ ಭಿನ್ನ ಇದು. ಅಶೋಕ ವನದಲ್ಲಿ ಸೀತೆಯೊಡನೆ ಸಂಭಾಷಣೆ ನಡೆಸಲು ಹೋಗಿ ವಿಫಲನಾಗಿ ಹಿಂದಿರುಗುವಾಗ ತನಗೇ ಅವನು ಬಹಳ ಕುಬ್ಜನಂತೆ ಕಂಡಿರಬೇಕಲ್ಲವೆ? ಅವನ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಸರಣಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿಸುವ ಬದಲು ಒಂದೇ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವನ ಹತಾಶೆ, ಮೂರ್ಖತನ, ಕೋಪ, ದುರಾಸೆ – ನಿರಾಸೆಗಳನ್ನು ಬಿಂಬಿಸಿ, ʻಅಯ್ಯೋ ಅಲ್ಪನೇʼ ಎಂದು ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಹೀಯಾಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾನೋ ಎನಿಸುವಂತೆ ತೋರಿಸಿದರೆ ಅದು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರವಾದೀತು. ಸೀತೆಯ ಕಾವಲು ಕಾಯುತ್ತಿರುವವರಲ್ಲಿ ದುರ್ಮುಖೀ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸಿಯು ದೂರದಿಂದ ಅವನನ್ನು ನೋಡಿ ಮುಸಿನಗು ಸೂಸುತ್ತಿದ್ದಾಳೆಂದು ತಿಳಿದಾಗ ಅವನು ಕುಸಿದುಹೋಗುವುದಂತೂ ಖಂಡಿತ. ತನಗೆ ತಾನು ಕಾಣುವುದಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ಅವನು ಹೇಗೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದಾನೆಂಬುದು ಇಲ್ಲಿಯ ವಸ್ತು.


ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳೆಲ್ಲಾ ಈ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲೇ ಇರಬೇಕೆಂದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಒಂದು ಅನನ್ಯ ಭರ್ತ್ಸನ ಅಥವಾ ತೆಗಳಿಕೆ, ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದವಾಗುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ, ಟೀಕಾಸ್ತ್ರಗಳು ರಾಚುತ್ತಿರುವ ಸನ್ನಿವೇಶ, ಎಂಥದೋ ವಿಪರ್ಯಾಸ, ವಿರೋಧಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳ ಹೂರಣ ಎನ್ನಬಹುದು. ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವವರು ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಅನೇಕರಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಕೌಶಲದಿಂದ ಹರಿತವಾಗಿ ಮಾಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಆ ಕಲಾಪ್ರಭೇದದ ಉಗಮ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಡುವಂತಹವರು ಅನೇಕರಿಲ್ಲ. ಆ ಪೈಕಿ ಡಾ.ಜೆ.ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಅವರು ಸಿದ್ಧಹಸ್ತರು. ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದ ಈವರೆಗೆ ಅದು ಹಾದುಬಂದಿರುವ ಕ್ರಮ ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯಗಳೆರಡನ್ನೂ ಅವರು ಅಧಿಕಾರಯುತವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಬಲ್ಲವರು. ಕೃಷಿ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿರುವ ಪ್ರೌಢಪ್ರಬಂಧಕ್ಕಾಗಿ ಪಿಎಚ್.ಡಿ. ಪಡೆದಿರುವ ಶ್ರೀಯುತರು ಇಂಡಿಯನ್ನ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೫ ವರ್ಷಗಳ ಕೃಷಿ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ನಂತರ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡು ಬಹುಮುಖೀ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಸುಮಾರು 240 ಪುಟಗಳ ಪ್ರಸ್ತುತ ಗ್ರಂಥವು ಅವರ 18ನೇ ಪ್ರಕಟಿತ ಕೃತಿ. ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳ ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಆಕರ್ಷಕ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲದೆ ಅವರದೇ ಕೆಲವು ಬೋಧಪ್ರದ ಚಿತ್ರಗಳು ಸಹ ಇರುವುದು ಪುಸ್ತಕದ ಮೌಲಿಕತೆಯನ್ನು ಇಮ್ಮಡಿಗೊಳಿಸಿದೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ಬೇರೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ನೋಡಲು ಮತ್ತು ತಿಳಿಯಲು ಲಭಿಸುವಂಥವಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ದೇಶ-ವಿದೇಶಗಳ ಹಲವು ಮೋಹಕ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನೋಡುವುದಕ್ಕಾದರೂ ಈ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ತಿರುವಿಹಾಕುವುದು ಅವಶ್ಯಕ. ಇಲ್ಲಿಯ ಕೆಲವು ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ʻಸಂವಾದʼ ಮುಂತಾದ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆಯೇ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ್ದುಂಟು. ಆದರೆ ಅವನ್ನೆಲ್ಲ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಈ ಗ್ರಂಥದ ಉದ್ದೇಶವಲ್ಲ. ಶೀರ್ಷಿಕೆಯು ಸೂಚಿಸುವಂತೆ ಇದೊಂದು ಚಿರಿತ್ರೆ; ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳ ಉಗಮ ಮತ್ತು ವಿಕಾಸವನ್ನು ಅಂದಂದಿನ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟು ವಿವರಿಸುವ ಚರಿತ್ರೆ, ಗ್ರೀಸಿನ ಅತಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಸಮಕಾಲೀನ ಸಂದರ್ಭದವರೆಗಿನ ವಿಹಂಗಮ ನೋಟ ಇಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ದೇಶಗಳ ವಿವಿಧ ಕಾಲಗಳ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದಾದ ಮತ್ತು ಅವನ್ನು ಆಯಾ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿರಿಸಿ ಮಾಪನ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಗಾಂಧೀಜಿ, ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ, ಹಿಟ್ಲರ್‌, ಅಂಬೇಡ್ಕರ್‌, ಡಾರ್ವಿನ, ಹೀಗೆ ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರ ಅಭಿಮಾನ ಮತ್ತು ಟೀಕೆಗಳಿಗೆ ಗುರಿಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ಸವಿಯುವ ಅನುಕೂಲವೂ ಉಂಟು.

-ಡಾ. ಜಿ.ರಾಮಕೃಷ್ಣ

ʻಹೊಸತುʼ, ಫೆಬ್ರವರಿ 2021

Sunday, January 24, 2021

ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ - ಚರಿತ್ರೆ ಕುರಿತಂತೆ ಫೇಸ್ ಬುಕ್ ನ ಪುಸ್ತಕ ಜಗತ್ತು ಅಂಕಣದ ಅನಿಸಿಕೆ

 



https://www.facebook.com/234166033409167/posts/1803409016484853/

ನನ್ನ ಪುಸ್ತಕ  'ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ - ಚರಿತ್ರೆ' ಕುರಿತಂತೆ ಫೇಸ್ ಬುಕ್ ನ  'ಪುಸ್ತಕ ಜಗತ್ತು' ಅಂಕಣದ ಅನಿಸಿಕೆ

ಪುಸ್ತಕ ಪರಿಚಯ: ೧೩೮

ಪ್ರಾಥಮಿಕಶಾಲಾ ದಿನಗಳಿಂದಲೇ ವಾರಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಸೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಹೇಳಬೇಕಾದುದ್ದನ್ನು ಒಂದೆರಡು ಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಒಂದೆರಡು ಸಾಲುಗಳ ಬರಹದಲ್ಲೇ ಪಂಚಿಂಗ್ ಆಗಿ ನಿರೂಪಿಸುವ ಶೈಲಿ ಅದ್ಭುತ. ಹೀಗಾಗಿ ಇವು ಬೀರುವ ಪರಿಣಾಮ ಅಪರಿಮಿತ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮುದ್ರಿಸಿದ ವಾರ್ತಾಪತ್ರಿಕೆಯ ಕಚೇರಿಯ ಮೇಲೆ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಧಾಳಿಯೂ ಆಗುವಷ್ಟು! ಇದರ ರಚನೆಕಾರ ಕೇವಲ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಯ ಪರಿಣಿತಿಯಷ್ಟೇ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ ಸಾಲದು, ಪ್ರಸಕ್ತ ವಿದ್ಯಾಮಾನದ ಅರಿವು ಹಾಗೂ ಅದನ್ನು ವಿಡಂಬನೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ ಸಾರುವ ನೈಪುಣ್ಯತೆಯೂ ಬೇಕೇಬೇಕು. ಈ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರಿಗೆ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿಯಂತಹ ಮಾವೋ ಜೆಡಾಂಗ್ ಕೂಡಾ ಬೆಚ್ಚಿ "ಒಂದು ಬೆಟಾಲಿಯನ್ ಸೈನ್ಯಕ್ಕಿಂತಾ ಒಂದು ಡಜನ್ ಈ ಕಲಾವಿದರು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಗಳು..ಇವರು ಜನರ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ!" ಅಂದಿದ್ದನಂತೆ.  ಸ್ವತಃ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರಾಗಿರುವ ಡಾ|| ಜೆ. ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಅವರ "ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ-ಚರಿತ್ರೆ" ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಇಂದು ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳೋಣ (ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ವಿಷಯಗಳ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬರೆವ ಈ ಲೇಖರ ಕೆಲವು ಪುಸ್ತಕಗಳು ಈಗಾಗಲೇ ಇಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ). ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಗಮನವನ್ನೂ ಸೆಳೆದು, ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ವಿಷಯಮುಟ್ಟಿಸುವುದು ಈ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ಈ ವರೆಗೂ ಸಾಗಿ ಬಂದಂಥಹ ಬಗೆಯನ್ನು ಸವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ ಕೃತಿ. ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳ ಕುರಿತಂತೆ ಇದು ನೀಡಿರುವ ಮಾಹಿತಿ ಯಾವುದೇ ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಇಲ್ಲ ಎಂದರೂ ಅತಿಶಯವಾಗದು.


ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಾಯ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರದ ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಜಾಗತಿಕ ಹಿನ್ನಲೆಯನ್ನು ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲೂ ಇದು ಬೆಳೆದು ಬಗೆ ತಿಳಿದಾಗ ಅಚ್ಚರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಶಂಕರ್ಸ್ ವೀಕ್ಲಿಯಂತಹ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಅಂದಿನ ನಾಯಕರಿಗೆ ಕಿವಿಹಿಂಡಿದ್ದನ್ನು ಸಚಿತ್ರವಾಗಿ ಹೇಳಿ, ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಆ ಪತ್ರಿಕೆ ಕೊನೆಯಾಯಿತೆಂದು ಅರಿತಾಗ ವಿಷಾದವಾಗುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮವರೇ ಆದ ವಿವಿಧವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪರಿಚಯವೂ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಇಲ್ಲಿ. ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ, 1962ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಚಿಂತಾಮಣಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಯ್ಕೆಯ ಗೊಂದಲ ಮೋಜುತರುತ್ತದೆ. ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಕುರಿತಾಗಿ, ಗ್ರೀಕ್ ಕುಂಬಾರಿಕೆಯ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು, ಕುಶಲತೆಯಿಂದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ ಹೇಗೆ ಅಂದಿನ ಸಮಾಜದ ನೋಟವನ್ನೂ ನೀಡಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸುವಂತಿದೆ ಒಂದು ಅಧ್ಯಾಯ. ಇವುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿರುವ ರೀತಿ ಅಭಿನಂದನೀಯ. ಗತಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಾನಿಷ್ ಫ್ಲೂ ಮನುಕುಲವನ್ನು ಕಾಡಿದಾಗ ರಚಿಸಿದ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ಇಂದಿನ ಕೋವಿಡ್ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿದಾಗ ಹೇಗೆ ಅವು ಕಾಲಾತೀತ ಅನಿಸಿಬಿಡುವ ಹಾಗೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಸಚಿತ್ರವಿವರ ಸಿಗುತ್ತದೆ. 


ಡಾರ್ವಿನ್, ಬಾಪು, ಅಂಬೇಡ್ಕರ್, ಹಿಟ್ಲರ್ ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪುಸುಲ್ತಾನ ಇವರುಗಳ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರ ಚೌಕಟ್ಟಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಸೆರೆಯಾಗಿದೆ ಎಂಬ ವಿವರ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ನೀಡಿ, ಲೇಖಕರು ಕಲೆಹಾಕಿರುವ ಮಾಹಿತಿ ಇಂದಿನವರಿಗೆ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಫಲವಾಗುತ್ತದೆ‌. ನೋಟು ಅಮಾನ್ಯೀಕರಣ, ಅಸ್ಪೃಷ್ಯತೆ, ಮೂಲಭೂತವಾದವನ್ನು ಸಾರಿದ ಭೂತಕಾಲವೂ ಹೇಗೆ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಎಂಬ ಅಧ್ಯಾಯಗಳೂ ಇವೆ. 


ಸ್ಪೆಯಿನ್ ದೇಶದ ಸರ್ವಾಂಟಿಸ್ ಬರೆದ ಡಾನ್ ಕ್ವಿಹೋಟೆಯ ಕುರಿತ ಅಧ್ಯಾಯ ಅತ್ಯಮೋಘ ಎಂದು ನನ್ನ ಅನಿಸಿಕೆ. ಉದಾತ್ತವಾದರೂ ಕಾರ್ಯಸಾಧುವಲ್ಲದ ಧ್ಯೇಯವನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವ ನಾಯಕನ ಗಾಥೆ 1605 ರಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾದರೂ ಪ್ರಸಕ್ತಕ್ಕೂ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ ಅದರ ಕುರಿತ ಚಿತ್ರಗಳ ನಿರೂಪಣೆ ಅದ್ಬುತ. 


ಇನ್ನು "ಪ್ಲೇಬಾಯ್" ಎಂದರೆ ಪ್ರಪಂಚದ ರಸಿಕರೆದೆಯ ಬಡಿತವನ್ನೇರಿಸುವಂಥೆ ಮಾಡಿದ ಪತ್ರಿಕೆ. 1950ರ ಬಿಗಿಸಂಪ್ರದಾಯದ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ ಹೆಫ್ನರ್, ಅವನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ, ಈ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಬೆಳಸಿದ ಪರಿ. ಅದರಲ್ಲಿ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕ್ಕಿತ್ತ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ , ಶೃಂಗಾರವನ್ನು ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆಯಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡು ಬೆಳೆದ ಜಾಗತಿಕ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡದ್ದೇ ಆದ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಅದರಲ್ಲಿ ಮೂಡಿದ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳ ನೋಟವೂ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ ಕಲೆಗೆ ಸಿಕ್ಕ ಪುರಸ್ಕಾರವನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡಲು ಒಂದು ಅಧ್ಯಾಯ ಮೀಸಲಾಗಿದೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಲೆಯನ್ನು ಕುರಿತು ಅತ್ಯಂತ ಮಾಹಿತಿಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮೂಡಿಸಿರುವ ಜ್ಞಾನಕೋಶ ಈ ಪುಸ್ತಕ‌. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಇಂಥಹ ಪುಸ್ತಕಗಳು ವಿರಳವೇ ಅನಿಸುತ್ತದೆ.

Tuesday, January 05, 2021

ನನ್ನ "ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ–ಚರಿತ್ರೆ" ಕೃತಿ ಕುರಿತಂತೆ ಓದುಗರೊಬ್ಬರ ಅನಿಸಿಕೆ

 ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಜನವಿರೋಧಿ ಮಸೂದೆ ಜಾರಿಯಾದರೆ ಅಥವಾ ಯಾರೋ ಒಬ್ಬ ಪ್ರಬಲ ವ್ಯಕ್ತಿ ಹಗರಣವೊಂದರಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಕೊಂಡ ಮರುದಿನ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಆ ವಿಷಯ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ದಿನ ನನಗೆ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುವುದೆ ಈ ವ್ಯಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು. ಅವು ಆ ಮಸೂದೆಯ ಹಾಗೂ ಹಗರಣದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನ ನಿಜರೂಪವನ್ನು ವ್ಯಂಗ್ಯವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಆ ಚಿತ್ರಗಳು ಕೇವಲ ವಿನೋದವಾಗಿರದೆ, ಗಂಭೀರ ವಿಚಾರವನ್ನು ಸಹ ಜನತೆಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ಸಾವಿರಾರು ಪದಗಳು ಹೇಳಲಾಗದ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಒಂದು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಆ ಚಿತ್ರವು ಏನನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲು ಭಾಷೆಯ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇಲ್ಲ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಂದರ್ಭದ ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ಗಾಢವಾಗಿ ಅರಿತ್ತಿದ್ದರೆ ಸಾಕು. ಇಂದು ವೈಚಾರಿಕ ಬರಹಗಾರರನ್ನು ಪ್ರಭುತ್ವವು ತಮ್ಮನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರ ಮೇಲೆ ಇಲ್ಲದ ಅಪವಾದಗಳನ್ನು ಹೇರಿ ಜೈಲಿಗೆ ಹಾಕುವ ಇಲ್ಲವೆ ಅವರ ಕೊಲೆಗೆ ಸುಪಾರಿ ನೀಡುವುದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದೆವೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರಿಗು ಈ ಬೆದರಿಕೆ ತಪ್ಪಿದ್ದಲ್ಲ. ಜರ್ಮನಿಯ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿ ಹಿಟ್ಲರ್‍ನ ಹಿಟ್‍ಲೀಸ್ಟ್‍ನಲ್ಲಿ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರ ಹೆಸರು ಇತ್ತು ಎಂದು ತಿಳಿದಾಗ ನಿಜವಾಗಲು ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಾಧ್ಯತೆ ಬರಹಗಾರಿಗೆ ಇರುವಂತೆ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರಿಗು ಇದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕೆ  ಬರಹಗಾರರೆಂದರೆ ಭಯ. ಎಲ್ಲಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಟೀಕಿಸಿ ವಿಮರ್ಶಿಸಿ ಅಕ್ಷರಗಳ ಮೂಲಕ ನಮ್ಮ ಮಾನ ಹರಾಜು ಮಾಡುವರೊ ಎಂದು. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಕುವೆಂಪು, ಬೇಂದ್ರೆ, ಅನಂತಮೂರ್ತಿ, ಲಂಕೇಶ್, ದೇವನೂರು ಹೀಗೆ ಹಲವಾರು ಜನರ ಪಟ್ಟಿಯೇ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಅದೇರೀತಿ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕವೂ ಈ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ವಿನೋದ ಮಾಡುವ ಚಿತ್ರಕಾರರನ್ನು ಕಂಡರು ಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕೆ ಭಯ.

 ಜೆ. ಬಾಲಕೃಷ್ಣರವರ ಹೊಸ ಕೃತಿ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ-ಚರಿತ್ರೆಯು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರವು ಬೆಳೆದು ಬಂದ ಕಾಲವನ್ನಷ್ಟೇ ಹೇಳದೆ, ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಅರ್ಥೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ವತಃ ಲೇಖಕರೇ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರಾಗಿದ್ದು ಕೇವಲ ಅವರು ಬಿಡಿಸಿದ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹಾಕದೆ ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಸಿದ್ದ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿ ಆ ಮೂಲಕ ಅದು ಬೆಳೆದು ಬಂದ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಆಧಾರ ಸಮೇತವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವಿರುಗ್ರೀಕ್ ನಾಗರೀಕತೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಇಂದಿನ 21ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ಅದು ಬೆಳೆದು ಬಂದ ಬಗೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಜೀಮ್ಸ್‍ಗಿಲ್ ರೇ, ಜಾನ್‍ಟೆನ್ನಿಯಲ್, ಆಂಡ್ರೆಗಿಲ್, ಡೇವಿಡ್ ಲೋ, ಆಂಟೋನಿಯೋ ಮೊರೇರಾ, ಶಂಕರ್ ಪಿಳೈ, ಆರ್.ಕೆ.ನಾರಾಯಣ್, ಪಿ.ಮಹಮ್ಮದ್, ಹಾಗೂ ಭಾರತದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರಾದ ಮಾಯಾಕಾಮತ್ ಮುಂತಾದವರ ಬಗ್ಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.

 ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ಫ್ಲೂನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಇಂದಿನ ಕರೋನಾದವರೆಗಿನ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ನಮಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ಜೊತೆಗೆ ಜಾಗತೀಕ ಇತಿಹಾಸದ ಮಹತ್ವ ಘಟನೆಗಳು, ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ, ಸರ್ವಾಧಿಕಾರ, ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಮುಂತಾದ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಕಲೆಹಾಕಿದ್ದಾರೆ.

ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಆ ಚರಿತ್ರೆಯೂ ಆ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರದ ವಿಷಯವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಬಾಬ್ ಮ್ಯಾಂಕಾಫ್‍ನ ಮಾತು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಚರಿತ್ರೆಗೆ ಇರುವ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ತಿಳಿಸುವಂತಿದೆ. ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರವೆಂಬುದು ಇಟಲಿಯ ಕಾರ್ಟೋನ್(ದೊಡ್ಡಕಾಗದ)ನಿಂದ ಬಂದಿರುವುದಾಗಿದ್ದು ದೊಡ್ಡಕಾಗದದ ಮೇಲೆ ಬಿಡಿಸುವ ಕಲೆ ಇದಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತನೆಗಳು, ಗ್ರೀಕ್ ನಾಗರೀಕತೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಕುಂಬಾರಿಕೆಯ ಮಡಕೆಗಳಲ್ಲಿನ ಚಿತ್ರಗಳು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರವು ಬೆಳೆದ ಪ್ರಾಚೀನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. 1841ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ಪಂಚ್ ಎಂಬ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಪತ್ರಿಕಾ ಸಂಚಿಕೆಯು ಜಗತ್ತಿನ ಹಲವಾರು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಾರಿಗೆ ಮಾದರಿಯಾದ ಬಗೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಕನ್ನಡದ ಕೊರವಂಜಿ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು, ಶಂಕರ್ ಪಿಳೈ ಎಂಬ ಭಾರತದ ಹೆಸರಾಂತ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ್ದಾರೆ.

  ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ ಕುಂಚದಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಬಂದ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಾದ ಡಾರ್ವಿನ್, ಹಿಟ್ಲರ್, ಟಿಪ್ಪುಸುಲ್ತಾನ್, ಗಾಂಧೀ, ಅಂಬೇಡ್ಕರ್, ನೆಹರು, ಇಂದಿರಾಗಾಂಧಿ, ಟ್ರಂಪ್, ಮೋದಿ, ಎನ್.ಟಿ.ಆರ್. ಮುಂತಾದವರನ್ನು ಹೆಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆಯಾ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಟ್ರೋಲ್ ಆಗುವ ಈ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ಆ ಕಾಲದ ರಾಜಕೀಯ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತವೆ. ಆರ್.ಕೆ.ಲಕ್ಷ್ಮಣ್‍ಅವರು ಹೇಳುವಂತೆ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರನಾಗಬೇಕಾದರೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನಿಗೆ ರಾಜಕೀಯದ ಅತ್ಯಂತ ಮೂಲಭೂತ ಹಾಗೂ ಗಾಢ ಅರಿವಿರಬೇಕು, ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನವಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಇಡೀಜಗತ್ತಿಗೆ ಸಂವಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿರುವಂತಹ ವಿನೋದ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಇರಬೇಕುಎನ್ನುವ ಮಾತು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರನೊಬ್ಬನು ಸಮಾಜವನ್ನು ನೋಡುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸುವಂತಿದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಈ ಚಿತ್ರಗಳು ವಿವಾದವನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿದರು ಸಹ ಅವು ಆ ಸಂದರ್ಭದ ಅನಿವಾರ್ಯಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ.

 ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರವು ಒಂದುದೇಶದ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದರು ಅದುಜಾಗತೀಕ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನೇ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ನೋಡುಗರಿಗೆ ತಿಳಿಯಬೇಕು ಎಂಬುದು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರನೊಬ್ಬನ ಆಶಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಜೆ.ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಅವರವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ-ಚರಿತ್ರೆಯು ಒಂದು ಸಂಶೋಧನಾ ಕೃತಿಯಂತೆ ರಚಿತವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಮುಂದೆ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿವುಳ್ಳ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ, ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ, ಚಿತ್ರಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಒಂದು ಆಕರಕೃತಿಯಾಗಿ ಬಹಳ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ನನ್ನಒಂದು ಸಲಹೆ ಎಂದರೆ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪಠ್ಯಕ್ರಮದ ಒಂದು ವಿಷಯವಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುವಂತೆ ಜಾರಿಯಾದರೆ ತುಂಬಾ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಇವು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಕಲೆಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸ್ತುತ ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡುವುದನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ.

                                            -    ಪ್ರದೀಪ. ಆರ್.ಎನ್.

                                                                      ರಾಗಿಮುದ್ದನಹಳ್ಳಿ, ಮಂಡ್ಯಜಿಲ್ಲೆ.